
Биохемискиот скрининг е неинвазивна метода со која, преку анализа на одредени супстанции во крвта на трудницата, се проценува веројатноста плодот да има одредени хромозомски абнормалности.
Во зависност од гестациската возраст, се применуваат различни биохемиски скрининг-тестови. Во нашата ординација се достапни двојниот тест (Double test) во првото тромесечје и тројниот тест (Triple test) во второто тромесечје. Лабораториските анализи се изведуваат во соодветни надворешни лаборатории.
Важно: Скринингот проценува ризик, но не поставува конечна дијагноза. Резултат со низок ризик не ја исклучува целосно можноста за хромозомска абнормалност, а резултат со зголемен ризик не значи дека плодот сигурно има таква состојба.
Двоен тест (Double test) – прво тромесечје
Двојниот биохемиски тест е составен дел од комбинираниот скрининг во првото тромесечје. Во крвта на трудницата се одредуваат два биохемиски маркери:
- PAPP-A (Pregnancy-Associated Plasma Protein A) – плазматски протеин поврзан со бременоста.
- Слободен β-hCG (free β-hCG) – слободна бета-подединица на хуманиот хорионски гонадотропин.
За да се добие индивидуална проценка на ризикот, лабораториските резултати се комбинираат со податоци од ултразвучниот преглед и со релевантни карактеристики на трудницата, вклучувајќи ја нејзината возраст.
Особено значајно ултразвучно мерење е нухалната транспаренција (NT) – дебелината на течноста во пределот на вратот на плодот.
Кога се изведува?
Мерењето на NT за комбиниран скрининг се изведува во периодот од 11 недели и 0 дена до 13 недели и 6 дена, кога должината на плодот од темето до седалниот дел (CRL) изнесува приближно 45–84 mm.
Земањето крв може да се организира и порано, зависно од протоколот на лабораторијата и применетиот алгоритам за пресметување на ризикот.
Што проценува двојниот тест?
Комбинираниот скрининг првенствено служи за проценка на ризикот од:
- Тризомија 21 (Даунов синдром)
- Тризомија 18 (Едвардсов синдром)
- Тризомија 13 (Патау синдром), доколку е опфатена со применетиот скрининг-алгоритам.
Резултатот се изразува како индивидуална веројатност, на пример 1:100 или 1:1.000. Овие вредности не се дијагноза, туку проценка што помага при советувањето за понатамошните можности.
Троен тест (Triple test) – второ тромесечје
Тројниот тест е биохемиски скрининг што се изведува во второто тромесечје, најчесто околу 15–20 гестациска недела, според временскиот прозорец на лабораторијата.
Се анализираат три маркери:
- AFP (алфа-фетопротеин) – протеин што претежно го произведува плодот.
- hCG (хуман хорионски гонадотропин) – хормон поврзан со функцијата на плацентата.
- uE3 (неконјугиран естриол) – хормон чија продукција зависи од фетоплацентарната единица.
Вредностите се интерпретираат со земање предвид на гестациската возраст и други релевантни податоци за трудницата.
Што покажува тројниот тест?
Тројниот тест може да помогне при проценка на ризикот од одредени хромозомски абнормалности, особено тризомија 21 и тризомија 18.
Дополнително, вредноста на AFP може да даде информации за ризик од отворени дефекти на нервната цевка, како што е спина бифида. Ова е различна скрининг-цел од проценката на ризикот за тризомии.
Абнормална вредност на AFP не претставува самостојна дијагноза. Таа бара проценка во контекст на гестациската возраст, ултразвучниот наод и другите клинички податоци.
Кога е корисен тројниот тест?
Тројниот тест може да биде соодветна опција кога трудницата не направила скрининг за хромозомски абнормалности во првото тромесечје или кога постои друга конкретна клиничка причина за негово користење.
Не се препорачува рутинско повторување на независни скрининг-тестови за истите тризомии само заради „дополнителна сигурност“. Исклучок се однапред дефинирани и валидирани интегрирани или последователни скрининг-протоколи.
Што е четворен тест (Quadruple test)?
Четворниот тест е варијанта на второтриместарскиот биохемиски скрининг. Покрај AFP, hCG и неконјугиран естриол, тој го вклучува и маркерот инхибин А (Inhibin A).
Овој тест може да има подобра скрининг-ефикасност за одредени хромозомски абнормалности во споредба со тројниот тест, зависно од применетиот алгоритам.
Четворниот тест е наведен за информативни цели и не е дел од тековната понуда на нашата ординација.
Како се толкуваат резултатите?
Резултатите од биохемиските скрининзи најчесто се прикажуваат како проценка на индивидуалниот ризик.
- Низок ризик: веројатноста за испитуваната состојба е релативно мала, но не е нула.
- Зголемен ризик: потребно е дополнително советување за значењето на резултатот и можните следни постапки.
Прагот според кој резултатот се означува како низок или зголемен ризик зависи од конкретниот тест и лабораторискиот алгоритам.
Што ако резултатот покажува зголемен ризик?
Во зависност од гестациската возраст, ултразвучниот наод, претходните испитувања и желбата на трудницата, може да се разгледаат:
- Дополнително специјалистичко советување и насочен ултразвучен преглед.
- Биопсија на хорионски ресички (CVS) или амниоцентеза за дијагностичко испитување, кога е индицирано.
Изборот на понатамошната постапка треба да се направи по информирано советување. Ниту еден скрининг-резултат сам по себе не треба да биде основа за неповратна одлука во врска со бременоста без соодветна дијагностичка потврда.
Значајни структурни аномалии на ултразвук можат да бидат причина за понуда на дијагностичко испитување и кога претходниот скрининг покажал низок ризик.
Дали скринингот ги заменува ултразвучните прегледи?
Не. Биохемиските скрининг-тестови не ја заменуваат ултразвучната проценка на анатомијата на плодот.
Особено значаен е деталниот ултразвучен преглед во второто тромесечје, кој може да открие структурни аномалии што не се опфатени со скринингот за хромозомски абнормалности.
Прочитајте повеќе за Ултразвучниот скрининг во бременоста.
Често поставувани прашања
Дали двојниот и тројниот тест се задолжителни?
Не. Пренаталниот скрининг е предмет на информиран избор. На трудницата треба да ѝ бидат објаснети можностите, ограничувањата и потенцијалните последици од резултатите.
Дали треба да направам троен тест ако веќе имам двоен тест?
Не рутински. Ако веќе е спроведен соодветен скрининг за хромозомски абнормалности, независно повторување со друг серумски тест најчесто не е потребно. Понатамошните испитувања се одредуваат според резултатот и клиничките околности.
Дали нормален резултат значи дека плодот е целосно здрав?
Не. Ниту еден скрининг-тест не може да ги исклучи сите хромозомски, генетски или структурни нарушувања.
Дали овие тестови се безбедни?
Да. За двојниот и тројниот тест се зема примерок од венска крв од трудницата. Самото земање крв не претставува инвазивна постапка врз плодот.
Заклучок
Двојниот и тројниот тест се биохемиски скрининг-методи за проценка на ризикот од одредени хромозомски абнормалности во бременоста.
Најсоодветниот пристап зависи од гестациската возраст, ултразвучниот наод, претходните испитувања, лабораториските можности и информираниот избор на трудницата.
Целта на пренаталниот скрининг не е да се направат што повеќе тестови, туку да се избере соодветна стратегија и правилно да се протолкува добиениот резултат.
За разликите помеѓу ултразвучниот, биохемискиот и ДНК-скринингот (NIPT), прочитајте ја нашата статија Споредба на пренаталните скрининзи.
Стручни извори
- ISUOG Practice Guidelines – Performance of the 11–14-week ultrasound scan (2023)
- Fetal Medicine Foundation – Nuchal translucency scan
- NHS Fetal Anomaly Screening Programme – Screening for Down’s, Edwards’ and Patau’s syndromes
Овој текст има информативен карактер и не ја заменува индивидуалната медицинска консултација.
Содржината е информативна и не заменува лекарски преглед. Подготвена и стручно проверена од д-р сци Иво Захариевски.