📍 Охрид · Специјалистичка ординација по гинекологија и акушерство046 230 235

ДНК фрагментација на сперматозоидите – кога се препорачува тестирање и што значат резултатите?

ДНК фрагментација на сперматозоидите – кога се препорачува тестирање и што значат резултатите?

ДНК-фрагментацијата на сперматозоидите претставува оштетување на генетскиот материјал во сперматозоидите. Зголемениот степен на фрагментација може да биде поврзан со намалена репродуктивна способност, дури и кога резултатите од стандардниот спермограм се во референтните граници.

Тестот за ДНК-фрагментација (SDF/DFI) е дополнително испитување кое во одредени клинички ситуации може да помогне при проценката на машката плодност.

Сепак, тестот не е замена за спермограмот, не се препорачува рутински кај сите мажи и не може самостојно да утврди дали еден маж е плоден или неплоден.

Нормални и фрагментирани сперматозоиди при тест за фрагментација на ДНК (SCD assay)

Што е ДНК-фрагментација на сперматозоидите?

Секој сперматозоид содржи генетски материјал (ДНК), кој носи половина од генетската информација потребна за развој на ембрионот.

ДНК во сперматозоидите е организирана и компактно спакувана за да биде заштитена во текот на нивното созревање и транспорт.

Кај некои сперматозоиди може да настанат прекини во една или во двете нишки на ДНК. Овие оштетувања се нарекуваат ДНК-фрагментација.

Одреден степен на ДНК-фрагментација може да се најде и кај мажи со докажана плодност. Клиничкото значење зависи од степенот на оштетувањето, методата на испитување и другите фактори кај парот.

Важно е да се нагласи дека тестот за ДНК-фрагментација не е исто што и генетско тестирање за хромозомски нарушувања или наследни мутации.

Која е разликата меѓу спермограм и тест за ДНК-фрагментација?

Стандардниот спермограм ги проценува основните карактеристики на семената течност и сперматозоидите, особено:

  • Концентрацијата и вкупниот број сперматозоиди.
  • Подвижноста на сперматозоидите.
  • Морфологијата, односно нивниот облик.

Тестот за ДНК-фрагментација проценува друг аспект: присуството на оштетувања на ДНК во сперматозоидите.

Можно е спермограмот да биде во референтните граници, а резултатот од ДНК-фрагментацијата да биде покачен. И обратно, нарушен спермограм не значи дека ДНК-фрагментацијата задолжително е зголемена.

Овие две испитувања даваат различни, но потенцијално дополнителни информации.

Кога може да се препорача тестот?

Тестирањето не е неопходно кај секој маж кој се испитува поради неплодност.

Лекарот може да го разгледа тестот во одредени ситуации, особено кога резултатот би можел да помогне при понатамошната проценка или планирањето на третманот.

1. Повторливи загуби на бременост

Кај парови со повторливи спонтани абортуси, зголемената ДНК-фрагментација може да биде еден од факторите што се разгледуваат при испитувањето.

Одредени истражувања покажуваат поврзаност меѓу повисока ДНК-фрагментација и зголемен ризик од загуба на бременоста.

Сепак, покачен ДФИ не докажува дека токму тој бил причината за абортусот. Потребна е проценка и на другите можни причини.

2. Необјаснета неплодност

Кај некои парови не се открива јасна причина за неплодноста и покрај основните испитувања.

Во избрани случаи, тестот за ДНК-фрагментација може да обезбеди дополнителни информации, особено кога спермограмот не покажува значајни отстапувања.

Нормален спермограм и отсуство на бременост сами по себе не претставуваат автоматска индикација за тестирање.

3. Неуспешни постапки на асистирана репродукција

По неуспешни IVF или ICSI постапки, особено кога постојат дополнителни клинички сомневања за машки фактор, може да се разгледа проценка на ДНК-фрагментацијата.

Меѓутоа, резултатот не може сигурно да предвиди дали следниот третман ќе биде успешен.

4. Одредени состојби кај машкиот партнер

Кај мажи со клинички значајна варикоцела, одредени нарушувања на спермограмот или други фактори што можат да влијаат врз сперматозоидите, тестот понекогаш може да биде корисен.

Одлуката зависи од целокупната клиничка состојба. Самото присуство на варикоцела или повозрасна возраст не значи дека тестот мора да се направи.

Како се изведува тестот во нашата лабораторија?

Во нашата лабораторија се користи LensHooke R10 Plus Sperm DNA Fragmentation Test Kit, заснован на методата SCD (Sperm Chromatin Dispersion).

За испитувањето се користи примерок од семена течност, слично како кај спермограм.

Во лабораторијата сперматозоидите се обработуваат со специјални реагенси и се испитуваат под микроскоп.

Како функционира SCD методата?

Методата се заснова на карактеристичната распределба на хроматинот околу јадрото на сперматозоидот по лабораториската обработка.

Кај сперматозоидите без знаци на ДНК-фрагментација се забележува поголем или средно изразен ореол (halo) околу јадрото.

Кај сперматозоидите со знаци на фрагментација ореолот е мал или отсутен. Според критериумите на тестот, се проценуваат и сперматозоиди со деградиран изглед.

Со анализа на сперматозоидите се пресметува процентот што покажува знаци на ДНК-фрагментација.

Производителот препорачува проценка на најмалку 500 сперматозоиди по примерок. Кај многу ниска концентрација, бројот на достапни сперматозоиди може да ја ограничи анализата.

Што е индекс на ДНК-фрагментација (ДФИ)?

ДФИ (DNA Fragmentation Index) го претставува процентот на испитани сперматозоиди кои според применетата лабораториска метода се класифицирани како сперматозоиди со фрагментирана ДНК.

На пример, ДФИ од 20% значи дека 20% од проценетите сперматозоиди биле класифицирани како сперматозоиди со ДНК-фрагментација.

Повисока вредност означува поголем процент на сперматозоиди со вакви промени.

Дали постои нормална вредност на ДФИ?

Не постои една универзална граница која може да се примени на сите методи за испитување на ДНК-фрагментацијата.

Различните лабораториски методи не го мерат оштетувањето на ДНК на идентичен начин, а резултатите и предложените гранични вредности не се секогаш директно споредливи.

Во нашата лабораторија резултатот се добива со LensHooke SCD методата и се толкува според применетите лабораториски критериуми, спермограмот и репродуктивната историја на парот.

Низок ДФИ не гарантира плодност, а висок ДФИ не значи дека природна бременост е невозможна.

Исто така, ДФИ сам по себе не може прецизно да ја пресмета веројатноста за бременост или за спонтан абортус кај одреден пар.

Дали сите тестови за ДНК-фрагментација се исти?

Постојат неколку методи:

Метода Основен принцип
SCD Проценка на дисперзијата на хроматинот и формирањето ореол околу јадрото
SCSA Проценка на чувствителноста на хроматинот на денатурација со проточна цитометрија
TUNEL Означување на прекините во ДНК
Comet Проценка на оштетувањето на ДНК со електрофореза

Овие методи имаат различни лабораториски карактеристики.

Затоа, при споредување резултати од различни лаборатории важно е да се знае која метода е користена.

Како ДНК-фрагментацијата може да влијае врз репродукцијата?

Во одредени истражувања, зголемената ДНК-фрагментација е поврзана со:

  • Намалена веројатност за природно зачнување.
  • Неповолни исходи во некои постапки на асистирана репродукција.
  • Нарушувања во развојот на ембрионот во одредени клинички ситуации.
  • Зголемен ризик од спонтан абортус.

Сепак, резултатите од истражувањата не се целосно усогласени. Клиничкото значење зависи од методата на тестирање, испитуваната популација, возраста на партнерката, причините за неплодноста и други фактори.

Поради тоа, зголемената ДНК-фрагментација претставува можен дополнителен фактор на ризик, а не сигурен доказ за причината на репродуктивниот проблем.

Кои фактори можат да бидат поврзани со зголемена ДНК-фрагментација?

Повеќе фактори можат да придонесат за оштетување на ДНК во сперматозоидите.

Меѓу нив се:

  • Пушење.
  • Прекумерна употреба на алкохол.
  • Дебелина и одредени метаболни нарушувања.
  • Варикоцела.
  • Некои воспалителни или инфективни состојби.
  • Изложеност на висока температура или одредени токсични супстанции.
  • Повозрасна репродуктивна возраст кај мажот.
  • Одредени фактори поврзани со оксидативен стрес.

Каква е улогата на оксидативниот стрес?

Оксидативниот стрес настанува кога создавањето на реактивни кислородни соединенија ја надминува способноста на организмот да ги контролира нивните ефекти.

Овие соединенија, кога се присутни во прекумерни количини, можат да придонесат за оштетување на клеточните структури, вклучително и ДНК.

Сепак, покачен ДФИ не е самостоен доказ дека пациентот има оксидативен стрес или инфекција.

Дополнителните испитувања треба да се одредуваат според клиничките наоди.

Може ли да се намали ДНК-фрагментацијата?

Во одредени случаи, ДНК-фрагментацијата може да се намали по отстранување или третирање на факторите што придонесуваат за нејзиното зголемување.

Можните мерки вклучуваат:

Промени во животниот стил

Престанок на пушење, ограничување на алкохолот, одржување соодветна телесна тежина, физичка активност и избегнување штетни изложености се разумни мерки за подобрување на општото и репродуктивното здравје.

Лекување на утврдени заболувања

Доколку постои клинички потврдена инфекција или друга состојба што бара лекување, терапијата се определува според конкретната дијагноза.

Антибиотици не треба да се препорачуваат само врз основа на покачен ДФИ.

Варикоцела

Кај одредени пациенти со клинички значајна варикоцела, специјалист може да разгледа оперативно лекување.

Одлуката зависи од клиничкиот преглед, спермограмот, репродуктивната историја и другите фактори. Покачен ДФИ сам по себе не значи дека операцијата е неопходна.

Антиоксиданси

Антиоксидантните препарати се испитуваат како можност за намалување на оксидативното оштетување.

Некои истражувања покажуваат подобрување на одредени лабораториски параметри, но доказите за подобрување на клинички важните исходи, особено раѓањето живо дете, остануваат несигурни.

Затоа, антиоксидансите не треба да се претставуваат како сигурен или задолжителен третман за покачен ДФИ.

Нивната евентуална употреба треба да се разгледа индивидуално со лекарот.

ДНК-фрагментација и IVF/ICSI

Кај парови што планираат асистирана репродукција, резултатот од ДНК-фрагментацијата може да биде дел од пошироката проценка на машкиот фактор.

При класично IVF оплодување, сперматозоидите и јајце-клетките се поставуваат заедно во лабораториски услови.

При ICSI, избран сперматозоид се внесува директно во јајце-клетката.

ICSI не ја поправа оштетената ДНК на сперматозоидот.

Иако во одредени ситуации ICSI може да биде соодветен метод на оплодување, не постојат доволно сигурни докази дека само покачен ДФИ автоматски значи дека ICSI ќе даде подобар исход од класично IVF.

Изборот на методата зависи од повеќе фактори, вклучувајќи ги спермограмот, претходните третмани, возраста и репродуктивната состојба на партнерката.

Дали тестот треба да се повторува?

ДНК-фрагментацијата може да варира со текот на времето.

На резултатите можат да влијаат неодамнешна болест, периодот на апстиненција, начинот на обработка на примерокот и други фактори.

Повторување на тестот може да се разгледа кога постои конкретна клиничка причина, на пример по третирање на утврдена состојба или кога резултатот би можел да влијае врз понатамошното лекување.

Не постои универзален временски интервал за повторување што е соодветен за сите пациенти.

Кога се споредуваат два резултата, пожелно е испитувањата да бидат изведени со иста метода и во споредливи лабораториски услови.

Како да закажете испитување?

Во ПЗУ Захариевски се изведува тест за ДНК-фрагментација на сперматозоидите со LensHooke R10 Plus (SCD метода).

Испитувањето се разгледува според медицинската индикација и соодветноста на семениот примерок.

За информации за подготовката, можноста за испитување и закажување, јавете се на лабораторискиот број 070 446 727. Термините се закажуваат само телефонски.

Најчесто поставувани прашања

Дали тестот е болен?

Не. За испитувањето се користи примерок од семена течност. Не е потребна инвазивна постапка.

Дали нормален спермограм значи дека ДНК е неоштетена?

Не. Стандардниот спермограм и тестот за ДНК-фрагментација проценуваат различни карактеристики на сперматозоидите.

Дали висок ДФИ значи дека не можеме природно да добиеме дете?

Не. Покачениот ДФИ може да биде поврзан со намалени репродуктивни исходи во одредени ситуации, но не ја исклучува можноста за природна бременост.

Дали ДФИ над 30% значи дека мора да се направи ICSI?

Не. Ниту една единствена вредност на ДФИ не треба автоматски да го определува изборот меѓу природно зачнување, IVF и ICSI.

Дали антиоксидансите сигурно го подобруваат ДФИ?

Не. Ефектите зависат од повеќе фактори, а доказите за подобрување на шансите за раѓање живо дете се ограничени и несигурни.

Дали тестот се препорачува кај сите мажи со неплодност?

Не. Тестирањето е дополнително и се разгледува во избрани клинички ситуации.

Најважно да се запомни

ДНК-фрагментацијата претставува еден од можните фактори поврзани со машката репродуктивна способност.

Тестот може да обезбеди дополнителни информации во одредени случаи, особено при повторливи загуби на бременост, необјаснета неплодност или неуспешни постапки на асистирана репродукција.

Резултатот не е самостојна дијагноза и не може сигурно да ја предвиди веројатноста за бременост.

Најдобрата проценка се добива кога резултатот се разгледува заедно со спермограмот, медицинската историја и репродуктивната состојба на двајцата партнери.

Медицински извори

  1. World Health Organization. WHO laboratory manual for the examination and processing of human semen. Sixth edition, 2021.

  2. European Association of Urology. Guidelines on Sexual and Reproductive Health – Male Infertility.

  3. American Urological Association / American Society for Reproductive Medicine. Diagnosis and Treatment of Infertility in Men: Guideline, Part I.

  4. European Society of Human Reproduction and Embryology. ESHRE Guideline: Recurrent Pregnancy Loss, update 2022.

  5. Cochrane. Antioxidants for male subfertility.

  6. Bonraybio / LensHooke. R10 Sperm DNA Fragmentation Test Kit (SCD Assay), User Manual, Rev. 30-0R10002, 2022. Manufacturer’s instructions supplied to the laboratory.

Содржината е информативна и не заменува лекарски преглед. Подготвена и стручно проверена од д-р сци Иво Захариевски.