Антимилериан хормон (АМХ) – што ни кажува за оваријалната резерва?

Антимилериан хормон (АМХ, AMH) е хормон што го произведуваат гранулозните клетки на малите фоликули во јајниците. Неговото мерење во крвта помага при проценка на оваријалната резерва и при планирање на третмани за неплодност.
Но, важно е да се разбере: АМХ не е тест што директно покажува дали жената може да забремени.
Што е оваријална резерва?

Оваријалната резерва го означува преостанатиот број јајце-клетки во јајниците. Таа не е исто што и квалитетот на јајце-клетките или веројатноста за забременување.

Жената се раѓа со ограничен број јајце-клетки. Најголемиот број се формира за време на феталниот развој, а потоа постепено се намалува преку природен процес на дегенерација на фоликулите (атрезија) и овулација.
Со возраста се намалуваат и бројот и репродуктивниот потенцијал на јајце-клетките, но овие процеси не се идентични.
АМХ дава информации главно за количината, а не за квалитетот на јајце-клетките.
Како се развиваат фоликулите?
Фоликулот е структура во јајникот што содржи јајце-клетка опкружена со клетки кои го поддржуваат нејзиниот развој.
Фоликулите минуваат низ неколку развојни фази:
- Примордијални фоликули: најраната, неактивна резерва на фоликули. Тие не се видливи на вообичаен ултразвучен преглед.
- Примарни фоликули: започнуваат раст и развој на јајце-клетката и околните клетки.
- Секундарни и предантрални фоликули: гранулозните клетки се размножуваат и започнува значајно производство на АМХ.
- Мали антрални фоликули: содржат течност, можат да се видат со трансвагинален ултразвук и претставуваат важен извор на АМХ.
- Предовулаторен фоликул: доминантниот фоликул продолжува да расте до овулацијата.


АМХ се произведува претежно во предантралните и малите антрални фоликули. Со понатамошното созревање на фоликулот неговото производство се намалува.
Затоа концентрацијата на АМХ во крвта е поврзана со бројот на малите фоликули, но не претставува директно броење на сите преостанати јајце-клетки.

Како АМХ се менува со возраста?
Кај повеќето жени нивото на АМХ постепено се намалува со возраста, паралелно со намалувањето на оваријалната резерва.
Сепак, постојат значителни разлики меѓу жени на иста возраст. Поради тоа, резултатот треба да се споредува со соодветни референтни вредности за возраста и лабораторискиот метод.
Жена на 40 години може да има релативно висок АМХ за својата возраст, но тоа не значи дека квалитетот на нејзините јајце-клетки е еднаков на квалитетот кај жена на 25 години.
Возраста останува еден од најважните фактори за репродуктивниот успех.
Како се толкува резултатот од АМХ?
АМХ најчесто се изразува во ng/mL или pmol/L.
Приближната конверзија е:
1 ng/mL ≈ 7,14 pmol/L.
Не постои една универзална вредност што кај сите жени означува нормална, ниска или висока оваријална резерва.
Толкувањето зависи од:
- Возраста на пациентката.
- Лабораторискиот метод и референтните вредности.
- Претходни операции на јајниците и други медицински состојби.
- Употребата на хормонална контрацепција.
- Ултразвучниот наод и бројот на антрални фоликули (AFC).
- Причината поради која е направено испитувањето.
Нискиот АМХ не значи дека нема преостанати јајце-клетки, ниту дека природна бременост е невозможна.
Високиот АМХ не значи дека бременоста е загарантирана.
Дали АМХ ја предвидува можноста за природно забременување?
Не со доволна точност за да се користи како самостоен тест за плодност.
Кај жени со редовни овулаторни циклуси, нискиот АМХ сам по себе не докажува неплодност.
Веројатноста за природно забременување зависи и од возраста, овулацијата, проодноста на јајцеводите, квалитетот на спермата и други фактори.
Поради тоа, АМХ не треба да се користи како единствен критериум за проценка на плодноста или за одлука дали жената треба веднаш да започне третман.
АМХ и ин витро оплодување (IVF/ICSI)
Една од најважните клинички примени на АМХ е проценката на очекуваниот одговор на јајниците при контролирана оваријална стимулација.
- Низок АМХ може да укажува на помал број фоликули и помал очекуван број добиени јајце-клетки.
- Повисок АМХ може да укажува на поголем број јајце-клетки при стимулација, но и на поголема веројатност за прекумерен оваријален одговор.
АМХ помага при индивидуализирање на протоколот и планирањето на стимулацијата, заедно со другите клинички податоци.
Меѓутоа, АМХ не го предвидува со сигурност квалитетот на ембрионите, имплантацијата или раѓањето живо дете.
Нискиот АМХ може да ја намали можноста да се добијат повеќе јајце-клетки во еден циклус, но сам по себе не е причина да се одбие IVF третман.
Ниту многу високи дози на лекови за стимулација не гарантираат дека ќе се надмине намалената оваријална резерва.
АМХ и бројот на антрални фоликули (AFC)
AFC е вкупниот број мали антрални фоликули што се гледаат во двата јајника при трансвагинален ултразвучен преглед.
И АМХ и AFC се корисни маркери за проценка на очекуваниот одговор на оваријална стимулација.
Понекогаш резултатите не се совпаѓаат целосно. Во такви случаи лекарот ги толкува заедно со возраста, медицинската историја и другите наоди.
Поголем AFC не значи автоматски и поголема веројатност за природна бременост.
Висок АМХ и полицистични јајници (PCOS)
Жените со синдром на полицистични јајници (PCOS) често имаат повисоки вредности на АМХ поради поголемиот број мали фоликули.
Сепак, висок АМХ сам по себе не е доволен за поставување дијагноза PCOS.
Кај возрасни жени, АМХ може да се користи како дел од утврден дијагностички алгоритам, но не како самостоен тест. Кај адолесцентки не се препорачува за дијагностицирање PCOS.
Дијагнозата се поставува со проценка на менструалниот циклус, знаците на хиперандрогенизам и други соодветни критериуми.
Кога се прави АМХ тестот?
АМХ е релативно стабилен во текот на менструалниот циклус и вообичаено може да се измери на кој било ден од циклусот.
Сепак, одредени фактори можат да влијаат врз резултатот. На пример, хормоналната контрацепција може привремено да го намали измерениот АМХ.
Не прекинувајте пропишана терапија само заради тестирање без претходна консултација со лекар.
Дали АМХ може да ја предвиди менопаузата?
АМХ опаѓа како што се намалува оваријалната резерва, но едно мерење не може доволно прецизно да ја предвиди возраста на менопаузата кај поединечна жена.
Затоа АМХ не треба да се користи како самостоен тест за одредување колку репродуктивни години ѝ преостануваат на жената.
Кога е корисно испитувањето?
АМХ може да биде корисен при:
- Испитување на неплодност, кога резултатот може да помогне во планирањето на понатамошниот третман.
- Подготовка за IVF/ICSI и проценка на очекуваниот одговор на стимулација.
- Одредени ситуации во кои постои ризик од намалување на оваријалната резерва, на пример пред некои операции или третмани што можат да ги оштетат јајниците.
- Проценка на полицистична оваријална морфологија кај возрасни жени, кога тоа е соодветно според дијагностичките препораки.
АМХ не се препорачува како рутински тест за предвидување на идната плодност кај секоја здрава жена без проблеми со забременување.
Најважно да се запомни
Низок АМХ не значи дека бременоста е невозможна.
Висок АМХ не гарантира успешна бременост.
АМХ е најкорисен за проценка на оваријалниот одговор при стимулација, а не како самостоен показател за можноста за природно забременување.
Резултатот секогаш треба да се толкува во контекст на возраста, ултразвучниот наод и целокупната клиничка состојба.
Медицински извори
Содржината е информативна и не заменува лекарски преглед. Подготвена и стручно проверена од д-р сци Иво Захариевски.