📍 Охрид · Специјалистичка ординација по гинекологија и акушерство046 230 235

Прогестеронски тест – кога и зошто се испитува прогестеронот?

Прогестеронот е хормон кој има важна улога во менструалниот циклус, овулацијата и раната бременост. Испитувањето на неговото ниво во крвта најчесто се користи за да се утврди дали најверојатно настапила овулација.

Еден резултат од прогестерон не може сигурно да покаже дали жолтото тело функционира „доволно добро“, ниту самостојно да ја објасни неплодноста или повторуваните спонтани абортуси.

Епрувета со крв означена за прогестеронски тест и лабораториски образец

Што е прогестерон и каде се создава?

Во првата половина од менструалниот циклус, под влијание на хормоните, во јајникот се развива фоликул во кој се наоѓа јајце-клетката.

Фоликулот содржи јајце-клетка опкружена со гранулозни клетки, кои учествуваат во создавањето на половите хормони. Во текот на растот на фоликулот тие произведуваат претежно естрогени, а и мали количества прогестерон.

Непосредно пред овулацијата, под влијание на наглото зголемување на лутеинизирачкиот хормон (LH), гранулозните клетки започнуваат да се преобразуваат во лутеинизирани гранулозни клетки.

По овулацијата, овие клетки, заедно со лутеинизираните тека-клетки, го формираат жолтото тело (corpus luteum), кое станува главен извор на прогестерон во втората половина од менструалниот циклус.

Прогестеронот го подготвува ендометриумот за имплантација и учествува во одржувањето на раната бременост. Подоцна, плацентата постепено ја презема главната улога во неговото создавање.

Развој на фоликуло до антрален

Кога треба да се направи прогестеронски тест?

Најсоодветно е крвта да се земе приближно седум дена пред очекуваната следна менструација, односно околу средината на лутеалната фаза.

Ова не значи дека тестот секогаш треба да се прави на 21. ден од циклусот.

На пример:

Должина на циклусот Приближен ден за тестирање
26 дена 19. ден
28 дена 21. ден
30 дена 23. ден
35 дена 28. ден

Овие примери важат кога циклусот е релативно редовен и времето на овулацијата може приближно да се предвиди.

Кај нередовни циклуси, тестирањето треба да се планира индивидуално, според менструалната историја, следењето на овулацијата или ултразвучниот наод.

Тест направен на погрешен ден може да даде ниска вредност и покрај тоа што овулацијата настапила.

Како се толкува резултатот?

Дали прогестеронот потврдува овулација?

Вредност на прогестерон над 3 ng/mL (приближно 9,5 nmol/L), измерена во соодветниот дел од циклусот, претставува доволен претпоставен доказ дека неодамна настапила овулација.

Оваа граница не е критериум за квалитетот на јајце-клетката, за можноста за забременување или за успешна имплантација.

Што значи низок прогестерон?

Ниска вредност може да се добие кога:

  • Крвта е земена пред овулацијата.
  • Овулацијата настапила подоцна од очекуваното.
  • Во тој циклус не настапила овулација.
  • Прогестеронот е измерен во момент кога неговото ниво привремено е пониско.

Затоа нискиот резултат не треба автоматски да се толкува како „недостаток на прогестерон“ кој мора да се лекува.

Ако постои сомневање за нарушена овулација, гинекологот може да препорача дополнително следење или испитување.

Зошто прогестеронот толку многу варира?

Прогестеронот не се ослободува рамномерно во текот на денот. Неговото создавање е пулсатилно и е поврзано со пулсатилното ослободување на лутеинизирачкиот хормон (LH).

Поради тоа, концентрацијата во крвта може значително да се промени за само неколку часа, дури и во нормален овулаторен циклус.

Варирање на нивото на Прогестерон

На пример, вредност под 10 ng/mL не значи сама по себе дека лутеалната фаза е недоволна. Исто така, повисока вредност не гарантира успешна имплантација или бременост.

Едно мерење може да биде корисно за потврда на овулација, но не и за сигурна проценка на квалитетот на лутеалната фаза.

Што е дефицит на лутеалната фаза?

Терминот дефицит на лутеалната фаза (luteal phase deficiency – LPD) се користи за состојба во која се претпоставува дека времетраењето или хормонската функција на лутеалната фаза не се соодветни.

Кратка лутеална фаза, од приближно 10 дена или помалку, може да биде причина за дополнителна проценка, но не претставува самостојна потврда за заболување.

Досега не постои доволно сигурен и клинички применлив тест со кој изолираниот дефицит на лутеалната фаза може сигурно да се дијагностицира и да се разликуваат плодните од неплодните жени.

Исто така, не е докажано дека изолираниот LPD претставува независна причина за неплодност или повторувани спонтани абортуси.

Ако постојат нарушувања на менструалниот циклус или други клинички показатели, треба да се испитаат можните основни причини, како нарушувања на овулацијата, тироидната функција или пролактинот.

Дали нискиот прогестерон треба да се лекува?

Не секоја ниска лабораториска вредност претставува индикација за прогестеронска терапија.

Во природни, нестимулирани циклуси нема убедливи докази дека рутинското додавање прогестерон ја зголемува веројатноста за забременување или успешно лекува изолиран сомнителен дефицит на лутеалната фаза.

Прогестеронската терапија не треба да се препорачува само затоа што е релативно едноставна за примена или затоа што се смета дека „нема штета“.

Во зависност од препаратот и начинот на примена, можни се несакани ефекти како поспаност, вртоглавица, чувствителност на градите, вагинален исцедок или локална иритација.

Одлуката за лекување треба да се заснова на конкретната клиничка индикација, очекуваната корист и можните ризици.

Кога прогестеронската терапија има докажана улога?

По IVF/ICSI постапки

По инвитро оплодување (IVF) или интрацитоплазматска инјекција на сперматозоид (ICSI), прогестеронот се препорачува како поддршка на лутеалната фаза.

Ова е различна клиничка ситуација од природен менструален циклус. Стимулацијата на јајниците и постапките поврзани со IVF/ICSI можат да ја нарушат нормалната лутеална функција.

Препаратот, дозата, начинот на примена и времетраењето се определуваат според протоколот на центарот за асистирана репродукција.

Во одредени случаи на крвавење во рана бременост

Прогестерон може да има корист и кај определени пациентки со крвавење во рана, ултразвучно потврдена интраутерина бременост и претходен спонтан абортус.

Ова е посебна клиничка индикација и не значи дека прогестеронот треба рутински да се дава кај сите бремени жени или кај сите пациентки со претходни загуби на бременост.

Дали треба да се мери прогестерон за време на терапијата?

Потребата од мерење зависи од причината за лекување и од применетиот протокол.

При стандардна лутеална поддршка по IVF/ICSI, сериското мерење на прогестерон не е задолжително во секој протокол. Во одредени ситуации, особено кај специфични протоколи за ембриотрансфер, лекарот може да препорача дополнително мерење.

Не постои една универзална серумска вредност која може да се применува на сите препарати, начини на примена и репродуктивни протоколи.

Не ја менувајте и не ја прекинувајте пропишаната прогестеронска терапија врз основа на еден лабораториски резултат без консултација со лекар.

Често поставувани прашања

Дали секоја жена треба да прави прогестерон на 21. ден?

Не. Денот зависи од должината на циклусот и времето на овулацијата. Кај 35-дневен циклус, на пример, тестирањето околу 28. ден може да биде посоодветно.

Дали прогестерон под 10 ng/mL значи дека не можам да забременам?

Не. Една вредност под 10 ng/mL не може да го утврди квалитетот на лутеалната фаза или можноста за забременување.

Дали вредност над 3 ng/mL значи дека овулацијата сигурно била нормална?

Таа претставува претпоставен доказ за неодамнешна овулација, но не го проценува квалитетот на јајце-клетката или шансата за бременост.

Дали треба да земам прогестерон ако имам ниска вредност?

Не автоматски. Најпрво треба да се проверат времето на земање крв и клиничката состојба, а потоа да се утврди дали постои индикација за лекување.

Дали прогестеронот е задолжителен по IVF/ICSI?

Лутеалната поддршка со прогестерон е препорачана по IVF/ICSI, а конкретниот режим го определува тимот за асистирана репродукција.

Стручни извори

  1. ASRM — Fertility evaluation of infertile women (2021).
  2. ASRM — Diagnosis and treatment of luteal phase deficiency — насоките за дијагностика и ограничувањата на прогестеронските мерења.
  3. ESHRE — Ovarian stimulation for IVF/ICSI, guideline update 2025.
  4. NICE NG126 — Ectopic pregnancy and miscarriage: diagnosis and initial management.

Оваа статија е наменета за едукација и не ја заменува индивидуалната медицинска проценка. Резултатите и терапијата треба да се разгледаат со вашиот гинеколог.

Содржината е информативна и не заменува лекарски преглед. Подготвена и стручно проверена од д-р сци Иво Захариевски.