
Инфекцијата со хуман папиломавирус (ХПВ) е честа и може да ги зафати кожата и слузниците. Гениталната ХПВ-инфекција често нема симптоми, а многу инфекции со текот на времето спонтано стануваат недетектибилни.
Позитивен ХПВ-наод не значи рак. Перзистентна инфекција со одредени високоризични типови може да доведе до преканцерозни промени и рак, но не секоја инфекција или клеточна промена напредува.
Како се пренесува ХПВ?
Гениталниот ХПВ се пренесува главно преку интимен контакт кожа со кожа или контакт со слузници. Пренос е можен при вагинален, анален или орален сексуален контакт, како и при генитален контакт без пенетрација.
Лице без видливи промени или други симптоми може да ја пренесе инфекцијата. Кондомите го намалуваат ризикот, но не обезбедуваат целосна заштита, бидејќи не ја покриваат целата кожа што може да биде зафатена.
ХПВ може да се стекне и со еден сексуален партнер. Информацијата за инфекцијата не треба да се користи за обвинување или стигматизирање.
Високоризични типови и генитални брадавици
Различни типови на ХПВ се поврзани со различни состојби. Типовите што најчесто предизвикуваат генитални брадавици се разликуваат од онкогените типови поврзани со преканцерозни промени и рак.
Брадавиците не се исто што и преканцерозна промена на грлото на матката. Нов израсток, раничка или друга видлива промена треба да ја процени лекар, наместо дијагнозата да се поставува само според изгледот.
Перзистирањето на високоризичен ХПВ е важно за проценката на ризикот. Сепак, еден позитивен резултат не може сам да предвиди дали инфекцијата ќе стане недетектибилна или ќе доведе до заболување.
Што покажуваат различните испитувања?
- ПАП-тест: цитолошки преглед на клетки од грлото на матката, со кој се бараат клеточни абнормалности.
- ХПВ-тест: открива определени типови на вирусот; во цервикалниот скрининг најчесто се испитуваат високоризични типови. Тој не е исто што и ПАП-тест.
- Колпоскопија: преглед со зголемување за проценка на сомнителни области и насочување биопсија кога е индицирана.
- Хистолошко испитување: анализа на земено ткиво, со која може да се утврди природата и степенот на цервикална интраепителна неоплазија (ЦИН).
ХПВ-тестот не е општ тест за сите сексуално преносливи инфекции и не ја проценува секоја можна ХПВ-инфекција на телото. Позитивен резултат не е самостојна дијагноза на преканцерозна промена или рак.
Изборот на следниот чекор зависи од типот на ХПВ, цитологијата, претходните резултати и клиничката историја. Не секој позитивен тест автоматски бара колпоскопија или интервенција.
Дали ХПВ се лекува?
Нема утврден третман што директно ја искоренува ХПВ-инфекцијата без симптоми. Се лекуваат состојбите што вирусот може да ги предизвика, како генитални брадавици или преканцерозни промени, кога постои индикација.
ЦИН1 најчесто се следи, наместо веднаш да се лекува. За ЦИН2 и ЦИН3 пристапот се разликува според степенот, целокупната проценка и посебните околности, вклучувајќи бременост.
Не земајте лекови или препарати со очекување дека сигурно ќе го отстранат вирусот и не ги заменувајте договорените контроли со самолекување.
Што значи позитивен резултат за партнерите?
Позитивниот тест не покажува кога е стекната инфекцијата или кој ја пренел. ХПВ може да стане детектибилен долго по првичната изложеност. Позитивен наод не е доказ за неодамнешно неверство.
Разговарајте со лекарот за значењето на резултатот и за соодветна превенција. Не претпоставувајте дека партнерот автоматски има потреба од истите испитувања.
ХПВ, плодност и бременост
ХПВ-инфекцијата сама по себе не треба автоматски да се изедначува со неплодност. Репродуктивните последици зависат од конкретното заболување и евентуалното лекување, особено ако е потребна постапка на грлото на матката.
Кажете му на лекарот ако сте бремени или планирате бременост. Проценката и постапувањето по цервикални промени можат да се разликуваат во бременост; сомнителен наод не треба да се игнорира.
Вакцинација, скрининг и следење
Вакцинацијата против ХПВ помага да се спречат одредени идни инфекции со типовите опфатени со вакцината. Таа не лекува постојна инфекција, генитални брадавици или веќе утврдена ЦИН-промена.
Вакцинацијата не го заменува препорачаниот цервикален скрининг или посебното следење по абнормален резултат. ПАП- и ХПВ-тестирањето помагаат во откривање и проценка на ризикот; самото тестирање не спречува стекнување на вирусот.
Следењето се определува индивидуално. Меѓународните препораки за постапување по абнормален наод не се автоматски формално усвоен македонски национален протокол.
Кога да побарате лекарска проценка?
Необично крварење, особено по сексуален однос, меѓу менструациите или по менопаузата, бара лекарска проценка независно од рутинскиот скрининг и претходните резултати.
Јавете се и ако забележите генитални израстоци, ранички, болка или друга промена што ве загрижува. Не ги припишувајте симптомите автоматски на ХПВ и не чекајте следен скрининг за да ги пријавите.
Често поставувани прашања
Дали позитивен ХПВ-тест значи рак?
Не. Резултатот се толкува со другите наоди и историјата; потребата од дополнителна проценка ја определува лекарот.
Дали вирусот мора веднаш да се лекува?
Не постои утврден лек за искоренување ХПВ-инфекција без симптоми. Следење или лекување на поврзаните промени се планира според конкретниот наод.
Дали вакцинацијата ги заменува контролите?
Не. Превентивната вакцинација и цервикалниот скрининг имаат различни, дополнителни улоги.
Дали ми треба општ панел за инфекции по секој позитивен ХПВ-тест?
Не автоматски. Потребата од тестирање за други сексуално преносливи инфекции зависи од симптомите, изложеноста и индивидуалниот ризик.
Медицински извори
- CDC — STI Treatment Guidelines: Human Papillomavirus Infection (2021), дијагностика, лекување и советување.
- NCI — HPV and Pap Test Results: Next Steps after an Abnormal Cervical Cancer Screening Test.
- Perkins et al. — 2019 ASCCP Risk-Based Management Consensus Guidelines (објавени 2020).
- Perkins et al. — ASCCP Guidelines: Updates Through 2023 (објавени 2024).
- NHS — Human papillomavirus: пренос, тестирање и лекување (ревидирано 2026).
Содржината е информативна и не заменува лекарски преглед. Подготвена и стручно проверена од д-р сци Иво Захариевски.