
Во дојките може да се појават различни промени кои не се поврзани со малигно заболување. Најчести се хормонално условените промени, фиброаденомите, цистите, воспалителните состојби, масната некроза и липомите.
Иако повеќето грутки се бенигни, нивната природа не може сигурно да се утврди само со допир. Секоја нова, необјаснета или перзистентна грутка треба да биде проценета од лекар.
Анатомија на дојката
Дојката е составена од жлездено, масно и сврзно ткиво. Жлездените структури создаваат млеко, кое преку млечните канали се спроведува до брадавицата.

Хормоналните промени, возраста, бременоста и доењето влијаат врз структурата и осетливоста на дојките.

Циклични и фиброцистични промени
Кај многу жени, особено во репродуктивниот период, дојките стануваат поосетливи, напнати или болни во деновите пред менструацијата.
Овие промени најчесто се поврзани со природните хормонални колебања и обично се намалуваат по почетокот на менструацијата.
Фиброцистичните промени можат да предизвикаат нерамномерна структура на ткивото, осетливост и понекогаш опипливи задебелувања.
Самото присуство на болка не докажува дека промената е фиброцистична или бенигна. Ако се појави нова јасно ограничена грутка, особено ако опстојува, потребен е лекарски преглед независно од интензитетот на болката.

Фиброаденом
Фиброаденомот е бенигна промена составена од жлездено и сврзно ткиво. Почесто се јавува кај помлади жени.
Обично се опипува како добро ограничена, еластична или цврста, подвижна грутка која најчесто не е болна.
Сепак, овие карактеристики не се доволни за сигурна дијагноза.
Фиброаденомот се проценува со клинички преглед и соодветно снимање, најчесто ултразвук кај помладите жени. Во зависност од наодот, возраста, големината и промените при следење, може да биде потребна биопсија.
Многу фиброаденоми не бараат оперативно отстранување, но одлуката се носи индивидуално.

Цисти во дојките
Цистите се шуплини исполнети со течност. Можат да се појават на различна возраст, а почести се во периодот пред менопаузата.
Некои цисти се мали и не предизвикуваат симптоми, додека други може да се опипуваат како грутка или да предизвикаат болка и напнатост.
Ултразвучниот преглед овозможува да се утврди дали промената е исполнета со течност и дали има карактеристики на едноставна или посложена цистична промена.
Потврдените едноставни цисти се бенигни и самите по себе не се сметаат за преканцерозни промени. Меѓутоа, цистичните промени со солидни компоненти или други сомнителни карактеристики бараат дополнителна проценка.
Едноставните цисти без симптоми најчесто не бараат третман. Ако се големи или болни, во одредени случаи може да се направи пункција и празнење со тенка игла.
Некои цисти повторно се исполнуваат со течност, поради што понекогаш е потребно повторно испитување.

Маститис и апсцес на дојката
Маститисот е воспаление на дојката кое најчесто се јавува во периодот на доење, но може да се појави и кај жени кои не дојат.
Може да предизвика болка, црвенило, оток, локална топлина и понекогаш покачена телесна температура.
Не секој маститис е бактериска инфекција и не секоја воспалителна состојба бара антибиотици. Третманот зависи од клиничката проценка.
Во одредени случаи може да се формира апсцес — ограничена колекција на гној во ткивото на дојката.
При сомневање за апсцес потребен е брз лекарски преглед. Често е потребна ултразвучна проценка, а третманот може да вклучува антибиотици и празнење на апсцесот со иглена аспирација или хируршка дренажа.
Кај жените кои дојат, во повеќето случаи може да се продолжи со доење или со соодветно издојување, според клиничката состојба и советот на лекарот. Треба да се избегнува агресивна масажа на воспаленото ткиво.
Ако црвенилото или отокот брзо се зголемуваат, се појави висока температура или изразена општа слабост, потребна е итна медицинска проценка.
Кај жени кои не дојат, воспалителните промени што не се повлекуваат или се повторуваат бараат дополнително испитување за да се исклучат други заболувања.

Масна некроза
Масната некроза е бенигна промена на масното ткиво на дојката. Може да се појави по повреда, операција или друга локална траума, но понекогаш нема јасна претходна причина.
Може да се манифестира како цврста грутка и понекогаш да личи на малигна промена при клинички преглед или снимање.
Затоа, пред да се даде уверување дека станува збор за масна некроза, потребна е соодветна дијагностичка проценка, а во одредени случаи и биопсија.
По потврдување на дијагнозата, многу вакви промени не бараат специфичен третман.

Липом
Липомот е бенигна промена составена од масно ткиво.
Најчесто се опипува како мека, добро ограничена и подвижна грутка. Обично расте бавно и не предизвикува болка.
Ако дијагнозата е сигурна и нема симптоми, често не е потребен третман. При раст, непријатност или дијагностичка несигурност може да биде потребна дополнителна проценка.
Како се разликуваат бенигните од малигните промени?
Бенигните и малигните промени понекогаш имаат слични симптоми. Ниту болката, ниту подвижноста, ниту мазните рабови не можат самостојно да ја потврдат природата на грутката.
Дијагностичката проценка може да вклучува:
- Клинички преглед.
- Ултразвук на дојките.
- Мамографија, зависно од возраста и клиничкиот наод.
- Биопсија кога постои соодветна индикација.
Ракот на дојката може да потекнува од клетките на млечните канали или лобулите. Малигните промени се класифицираат според хистолошкиот тип, степенот на проширеност и биолошките карактеристики на туморот.
Меѓу посебните клинички форми се воспалителниот рак на дојка и Паџетовата болест на брадавицата. Тројно негативниот рак на дојка, пак, се дефинира според отсуството на експресија на естрогенски и прогестеронски рецептори и HER2-негативниот статус.

Кога треба да се јавите на лекар?
Закажете преглед без непотребно одложување ако забележите:
- Нова грутка во дојката или пазувата.
- Грутка што расте или не се повлекува.
- Нова промена на кожата или брадавицата.
- Спонтан, особено крвав, исцедок од брадавицата.
- Необјаснета промена во големината или обликот на дојката.
- Воспаление кое се влошува или не се подобрува.
Најважно: повеќето промени во дојките се бенигни, но сигурната проценка бара соодветен клинички преглед и, кога е потребно, дополнителни испитувања.
Содржината е информативна и не заменува лекарски преглед. Подготвена и стручно проверена од д-р сци Иво Захариевски.