📍 Охрид · Специјалистичка ординација по гинекологија и акушерство046 230 235

Сексуално преносливи инфекции – симптоми, тестирање и лекување

Илустрација на четири двојки со симболи за сексуално здравје

Сексуално преносливите инфекции (СПИ) можат да бидат присутни и без симптоми. Отсуството на тегоби не ја исклучува инфекцијата, а исцедокот, чешањето или болката сами по себе не ја утврдуваат причината.

Навремената проценка, соодветното тестирање и лекувањето кога е потребно помагаат во спречување компликации и понатамошно пренесување. Пристапот треба да биде доверлив, неосудувачки и приспособен на конкретната ситуација.

Како се пренесуваат СПИ?

Начинот на пренос зависи од инфекцијата. Некои се пренесуваат преку сексуален контакт со слузници или заразени секрети, други и преку контакт кожа со кожа. Одредени инфекции можат да се пренесат преку крв или од мајка на дете за време на бременоста и породувањето.

Не сите инфекции се пренесуваат преку секоја телесна течност. ХИВ не се пренесува преку плунка, прегрнување или вообичаен секојдневен контакт.

Кондомите, кога се користат правилно и доследно, го намалуваат ризикот. Сепак, не ја покриваат целата кожа и не обезбедуваат целосна заштита од инфекции што се пренесуваат и преку контакт со непокриени области.

Не секој вагинален исцедок или вулвовагинална инфекција е СПИ. Вообичаената вулвовагинална кандидијаза не се класифицира како типична сексуално пренослива инфекција. Потребна е проценка за да се разграничи од другите причини за симптоми.

Некои почести инфекции

Хламидија и гонореја

Овие бактериски инфекции често се асимптоматски. Можат да предизвикаат исцедок, болка при мокрење, крварење или карлична болка, но симптомите не се доволни за да се разликуваат една од друга или од други состојби.

Кај дел од пациентките инфекцијата може да се прошири кон горните генитални органи и да предизвика пелвична инфламаторна болест. Можни последици се хронична карлична болка, оштетување на плодноста и зголемен ризик од вонматерична бременост.

Сифилис

Сифилисот е инфекција предизвикана од бактеријата Treponema pallidum. Може да предизвика ранички, осип или други промени, но има и фази без симптоми.

Сомнителна раничка не треба да се игнорира затоа што не боли или затоа што се повлекла. Дијагностиката и следењето бараат соодветно избрани испитувања.

Генитален херпес

Херпесот може да предизвика болни плускавци или ранички, но понекогаш симптомите се благи или не се препознаваат. Антивирусните лекови можат да помогнат во контролирање на инфекцијата, но не го искоренуваат вирусот.

Кога има лезија, може да се земе примерок од неа. Рутинско крвно тестирање за херпес не се препорачува за секоја пациентка без симптоми.

Хуман папиломавирус

Некои типови на ХПВ се поврзани со генитални брадавици, а други со преканцерозни промени и рак. ХПВ-тестирањето во цервикалниот скрининг не е општ тест за сите СПИ.

ХИВ

ХИВ е вирус што го зафаќа имунолошкиот систем. Современата антиретровирусна терапија овозможува долгорочна контрола на инфекцијата, но не значи дека ХИВ е излекуван.

Кога со ефективна терапија се постигнува и одржува недетектибилно вирусно оптоварување, ХИВ не се пренесува по сексуален пат (U=U). Ова се однесува на сексуалното пренесување на ХИВ, а не на заштита од други СПИ. Контролите и придржувањето кон терапијата остануваат важни.

Хепатит Б и трихомонијаза

Хепатит Б е вирусна инфекција на црниот дроб која може да се пренесе и сексуално или преку крв. Вакцинацијата е важна превентивна мерка.

Трихомонијазата е паразитска СПИ која може да предизвика исцедок и иритација, но може да биде и без симптоми. Изборот на тест и лекување зависи од конкретниот наод.

Кога се препорачува тестирање?

Тестирањето се планира според:

  • симптомите и клиничкиот наод;
  • возраста и индивидуалните фактори на ризик;
  • бременост или планови за бременост;
  • видот, местото и времето на сексуалната изложеност;
  • претходна инфекција или дијагноза кај партнерот;
  • релевантните препораки за скрининг.

Не постои еден годишен панел соодветен за секое сексуално активно лице. Исто така, не треба да се чека редовна годишна посета ако има симптоми или неодамнешна ризична изложеност.

Превентивната гинеколошка консултација може да помогне во планирање на потребните испитувања. Меѓународните препораки, вклучувајќи ги CDC, не се автоматски формално усвоени македонски национални протоколи.

Како се избира тестот?

Не постои единствен тест што ги открива сите СПИ. Може да бидат потребни:

  • урина или генитален брис за одредени инфекции, со соодветен лабораториски метод;
  • крвни тестови, на пример за ХИВ, сифилис или хепатит Б;
  • примерок од раничка или лезија, кога е потребно да се утврди нејзината причина;
  • брис од грло или ректум, зависно од изложеноста и конкретната индикација.

Негативен резултат од едно анатомско место не ја исклучува инфекцијата на друго изложено место. Обичен уринарен преглед не е исто што и специфично тестирање за СПИ.

ПАП-тестот и цервикалниот ХПВ-тест не се замена за проценката за други СПИ. Повеќе за целта на ПАП-тестот.

Што ако тестот е направен прерано?

По изложување може да постои период во кој инфекцијата сè уште не се открива со избраниот тест. Затоа рано негативен резултат не е секогаш конечен одговор.

Лекарот го определува соодветниот момент за тестирање и дали е потребно повторување. Не применувајте еден ист „период на прозорец“ за сите инфекции и сите тестови.

Симптоми што бараат проценка

Генитални ранички, необичен исцедок, болка при мокрење, карлична болка или други необични или загрижувачки симптоми треба да се проценат. Причината може да биде СПИ, друга инфекција или неинфективна состојба.

Силна или влошувачка карлична болка, температура или значајно општо влошување бараат брза медицинска проценка. Симптомите во бременост бараат навремено испитување.

Ако постои сомневање за пелвична инфламаторна болест, потребна е навремена лекарска проценка. Кога клиничките наоди укажуваат на оваа состојба, лекарот може да започне лекување и пред да пристигнат резултатите од сите лабораториски испитувања. Не чекајте сите тестови да бидат готови пред да побарате проценка за симптомите.

По можна изложеност на ХИВ

По можна значајна изложеност на ХИВ, веднаш побарајте медицинска проценка. Постекспозициската профилакса (PEP), кога е индицирана, треба да започне што е можно порано, најдоцна во рок од 72 часа од изложувањето. Не чекајте појава на симптоми или резултат од рутинско тестирање.

PEP не е потребна за секоја изложеност. Потребата ја проценува медицинско лице според конкретниот настан. Дури и ако поминале повеќе од 72 часа, побарајте проценка за тестирање и понатамошна грижа.

Лекување, партнери и повторна инфекција

Лекувањето е специфично за инфекцијата. Некои бактериски СПИ можат да се излечат со правилно избрани антибиотици, а одредени вирусни инфекции се контролираат со терапија.

Отстранувањето на инфекцијата не значи дека секое веќе настанато оштетување на репродуктивните органи ќе се повлече. Навремената проценка е важна за намалување на ризикот од компликации.

Зависно од инфекцијата, може да бидат потребни известување, проценка и лекување на партнерите. Повторна инфекција е можна. Следете ги конкретните инструкции за сексуални контакти, терапијата и потребните контроли.

Не земајте антибиотици самостојно и не претпоставувајте дека секој микроорганизам откриен во широк панел автоматски бара лекување.

Кажете ако сте бремени или планирате бременост, бидејќи тоа може да го промени изборот на испитувања и лекови.

Намалување на ризикот

Користете кондоми правилно и разговарајте со партнерот за сексуалното здравје без обвинување. Не споделувајте игли или опрема што може да биде контаминирана со крв.

Проверете ја потребата од вакцинација против ХПВ и хепатит Б според применливите препораки. Вакцините не ги заменуваат тестирањето кога е индицирано и проценката на симптомите.

Често поставувани прашања

Дали без симптоми сигурно немам инфекција?

Не. Некои СПИ често се асимптоматски. Потребата од тестирање се определува според ризикот и препораките.

Дали негативен уринарен тест ги исклучува сите СПИ?

Не. Важно е кој тест е направен, кога и од кое место е земен примерокот.

Дали треба секоја година да правам ист панел?

Не автоматски. Изборот на тестови и интервалите се индивидуални.

Дали можам да чекам симптоми по можна значајна изложеност на ХИВ?

Не. Потребна е итна проценка за можните превентивни постапки, вклучувајќи PEP кога е индицирана.

Медицински извори

  1. CDC — Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines (2021).
  2. CDC — STI Screening Recommendations: избор според инфекција, возраст и ризик.
  3. CDC — Chlamydial Infections: дијагностички примероци, лекување и партнери.
  4. CDC — Genital Herpes: дијагностика и ограничувања на серолошкото тестирање.
  5. CDC — Pelvic Inflammatory Disease: проценка и важноста на навремено постапување.
  6. CDC — Nonoccupational HIV Postexposure Prophylaxis Recommendations, United States (2025).
  7. CDC — Getting Tested for HIV: дијагностички период на прозорец.
  8. NIH — Understanding HIV Transmission: пренос и U=U (ревидирано 2025).
  9. CDC — Vulvovaginal Symptoms: кандидијаза и други причини што не се типични СПИ.

Содржината е информативна и не заменува лекарски преглед. Подготвена и стручно проверена од д-р сци Иво Захариевски.