📍 Охрид · Специјалистичка ординација по гинекологија и акушерство046 230 235

Оваријален волумен

Оваријален волумен – што покажува големината на јајниците?

Оваријалниот волумен претставува мерење на големината на јајниците со ултразвук. Ова мерење може да даде дополнителни информации за нивната структура и состојба, но има ограничена вредност како самостоен тест за проценка на оваријалната резерва.

Големината на јајниците не го покажува директно бројот или квалитетот на преостанатите јајце-клетки и не може да ја одреди „репродуктивната возраст“ на жената.

Како се мери оваријалниот волумен?

Најчесто се користи трансвагинален ултразвук, при кој се мерат три меѓусебно нормални димензии на секој јајник:

  • Должина
  • Ширина
  • Дебелина (предно-задна димензија)

Ултразвучен приказ на мерење на оваријален волумен

Волуменот приближно се пресметува според формулата за елипсоид:

Волумен (mL) ≈ должина × ширина × дебелина × 0,523

Кога димензиите се изразени во сантиметри, добиениот резултат е во кубни сантиметри (cm³), односно милилитри (mL).

Волуменот се пресметува одделно за левиот и десниот јајник.

Дали поголем јајник значи поголема оваријална резерва?

Не секогаш.

Во репродуктивниот период, оваријалниот волумен во просек се намалува со возраста, паралелно со постепеното намалување на бројот на фоликулите.

Меѓутоа, постојат значајни индивидуални разлики. Големината на јајникот зависи не само од бројот на фоликулите, туку и од неговата строма, фазата на менструалниот циклус и присуството на други структури или промени.

На пример, функционална циста може значително да го зголеми измерениот волумен, без тоа да значи поголема оваријална резерва.

Затоа поголем јајник не значи автоматски поголем број преостанати јајце-клетки, ниту подобар репродуктивен потенцијал.

Може ли преку оваријалниот волумен да се одреди репродуктивната возраст?

Не.

Иако постои статистичка поврзаност меѓу возраста и големината на јајниците, не постои доволно сигурен и клинички прифатен метод со кој само од оваријалниот волумен може да се пресмета индивидуална „репродуктивна возраст“.

На пример, жена на 40 години со поголеми јајници не може врз основа на нивниот волумен да се смета за репродуктивно еднаква на жена на 35 години.

Исто така, помали јајници кај помлада жена не значат автоматски дека нејзините јајце-клетки имаат квалитет карактеристичен за повозрасна жена.

Хронолошката возраст останува еден од најважните фактори за квалитетот на јајце-клетките и репродуктивниот успех.

Кои испитувања се покорисни за проценка на оваријалната резерва?

Во современата репродуктивна медицина, најкорисни маркери за проценка на очекуваниот одговор на оваријална стимулација се:

  • AFC – број на антрални фоликули: ултразвучно броење на малите фоликули во двата јајника.
  • AMH – антимилеров хормон: хормонска анализа на крвта што дава информации за оваријалната резерва.

Овие методи се подобро валидирани од мерењето на оваријалниот волумен за предвидување на бројот на јајце-клетки што може да се добијат при контролирана оваријална стимулација.

Повеќе информации:

Ниту еден од овие тестови не може самостојно и со сигурност да ја предвиди можноста за природна бременост.

Кога мерењето на оваријалниот волумен е корисно?

Иако не е прв избор за проценка на оваријалната резерва, мерењето на волуменот може да биде корисно како дел од поширокиот гинеколошки ултразвучен преглед.

На пример, може да помогне при:

  • Проценка на морфологијата на јајниците: заедно со нивната структура, фоликулите и другите ултразвучни карактеристики.
  • Испитување на полицистични јајници: зголемениот оваријален волумен може да биде дополнителен ултразвучен наод, но не е доволен самостојно за поставување дијагноза на синдром на полицистични јајници (PCOS).
  • Следење на одредени промени на јајниците: кога лекарот проценува дека мерењето е релевантно за конкретната клиничка состојба.

При толкувањето треба да се земат предвид возраста, менструалниот циклус, хормоналната терапија, претходните операции и присуството на цисти или други промени.

Дали оваријалниот волумен го предвидува успехот на IVF?

Не со доволна сигурност.

Во одредени истражувања е утврдена поврзаност меѓу оваријалниот волумен и одговорот на оваријална стимулација. Сепак, мерењето на волуменот не е препорачаниот самостоен метод за планирање на IVF стимулацијата.

За оваа намена предност имаат AFC и AMH, во комбинација со возраста, претходниот одговор на стимулација и другите клинички податоци.

Оваријалниот волумен сам по себе не може сигурно да ја предвиди клиничката бременост или раѓањето живо дете по IVF.

Дали големината на јајниците може да предвиди кога ќе настапи менопаузата?

Не со доволна прецизност за индивидуална прогноза.

Иако јајниците во просек стануваат помали со возраста, едно мерење на нивниот волумен не може сигурно да покаже кога кај конкретна жена ќе настапи менопаузата.

Често поставувани прашања

Дали малите јајници значат дека жената е неплодна?

Не. Големината на јајниците сама по себе не е доволна за поставување дијагноза на неплодност.

Дали поголеми јајници значат повеќе квалитетни јајце-клетки?

Не. Оваријалниот волумен не го мери директно квалитетот на јајце-клетките.

Дали оваријалниот волумен треба да се мери кај секоја жена што планира бременост?

Не е неопходен како посебен тест за оваријална резерва кај секоја жена. Лекарот одлучува кои испитувања се оправдани според клиничката состојба.

Дали оваријалниот волумен може да ги замени AFC и AMH?

Не. AFC и AMH се посоодветни методи за проценка на очекуваниот одговор на оваријална стимулација.

Стручни извори

  1. ASRM — Testing and interpreting measures of ovarian reserve: a committee opinion (2020).
  2. ESHRE — Ovarian stimulation for IVF/ICSI: guideline update 2025.

Информациите се од едукативен карактер. Ултразвучните наоди се толкуваат во контекст на возраста, симптомите, медицинската историја и другите клинички испитувања.

Содржината е информативна и не заменува лекарски преглед. Подготвена и стручно проверена од д-р сци Иво Захариевски.