
Тромбофилија во бременост – кога е потребно испитување и лекување?
Што е тромбофилија?
Тромбофилија е состојба при која постои зголемена склоност кон создавање крвни згрутчувања (тромби).
Тромбите можат да предизвикаат длабока венска тромбоза (ДВТ), најчесто во вените на нозете, или белодробна емболија (БЕ), кога тромб го попречува протокот на крв низ белодробните крвни садови.
Тромбофилијата може да биде наследна или стекната.
Во текот на нормалната бременост, системот за згрутчување на крвта физиолошки се менува, со што се зголемува ризикот од венска тромбоемболија. Меѓутоа, самата бременост не значи дека жената има тромбофилија.
Кои видови тромбофилија постојат?
Наследна тромбофилија
Наследната тромбофилија е поврзана со генетски промени или наследен недостаток на одредени природни антикоагулантни протеини.
Меѓу најпознатите се:
- Фактор V Leiden мутација.
- Протромбинска мутација G20210A.
- Недостаток на антитромбин.
- Недостаток на протеин C.
- Недостаток на протеин S.
Ризикот од тромбоза не е ист кај сите овие состојби. Тој зависи од видот и тежината на тромбофилијата, генетските карактеристики кога се применливи, личната и семејната историја и дополнителните фактори на ризик.
Позитивен резултат на тест за наследна тромбофилија не значи дека жената задолжително ќе добие тромбоза или дека секогаш ѝ е потребна терапија.
Стекната тромбофилија – антифосфолипиден синдром (APS)
Антифосфолипидниот синдром (APS) е автоимуна состојба поврзана со зголемен ризик од тромбоза и одредени компликации во бременоста.
APS може да биде поврзан со повторувани загуби на бременост, фетална смрт и одредени плацентарни компликации.
За проценка се користат специфични лабораториски испитувања:
- Лупус антикоагулант (LA).
- Антикардиолипински антитела (IgG и IgM).
- Антитела против β2-гликопротеин I (IgG и IgM).
Самото присуство на антифосфолипидни антитела не значи дека пациентката има антифосфолипиден синдром (APS). Потребно е да се земат предвид клиничката историја, видот и нивото на антителата и нивната перзистентност, потврдена со повторно тестирање во соодветен временски интервал, најмалку 12 недели.
Зошто е важна личната и семејната историја?
Ризикот може да биде зголемен ако жената:
- Претходно имала длабока венска тромбоза или белодробна емболија.
- Има близок роднина со венска тромбоза, особено ако се појавила на помлада возраст, без јасна причина или во врска со бременост или естрогенска терапија.
- Има близок роднина со потврдена високоризична наследна тромбофилија.
- Има други значајни фактори на ризик за венска тромбоемболија.
Семејната историја е важен дел од клиничката проценка, но не значи дека секоја жена со роднина кој имал тромбоза треба да направи целосен панел за тромбофилија.
Кога се препорачува тестирање?
Тестирањето за тромбофилија не се препорачува рутински кај сите бремени жени.
Лекарот може да разгледа селективно тестирање кога резултатот би можел да влијае врз одлуката за понатамошно следење, превенција или лекување.
Такви ситуации можат да бидат:
- Одредени случаи со лична историја на венска тромбоемболија.
- Позната високоризична наследна тромбофилија кај близок роднина.
- Клиничко сомневање за антифосфолипиден синдром.
- Други специфични ситуации утврдени со индивидуална проценка.
Времето на тестирање е важно. Бременоста, акутната тромбоза и антикоагулантната терапија можат да влијаат врз резултатите од одредени испитувања. Затоа лекарот одлучува кои анализи се потребни и кога може правилно да се интерпретираат.
Дали повторуваните спонтани абортуси значат дека постои тромбофилија?
Не. Повторуваните загуби на бременост можат да имаат различни причини, а кај дел од пациентките причината останува неутврдена.
Потребно е да се разликуваат две ситуации.
Наследна тромбофилија: Не се препорачува рутинско испитување на наследна тромбофилија само поради повторувани загуби на бременост, освен кога постојат дополнителни клинички индикации.
Антифосфолипиден синдром: Кај жени со повторувани загуби на бременост се препорачува проценка за антифосфолипидни антитела во согласност со релевантните препораки и клиничката историја.
Исто така, претходна прееклампсија, застој во растот на плодот или фетална смрт не се автоматска индикација за целосно тестирање на наследна тромбофилија. Потребна е индивидуална проценка на причините и ризикот.
Дали секоја жена со тромбофилија треба да прима хепарин?
Не. Дијагнозата на тромбофилија сама по себе не значи дека во секоја бременост е неопходен нискомолекуларен хепарин (LMWH).
Одлуката зависи од видот на тромбофилијата, претходната тромбоза, семејната историја и другите фактори на ризик.
Важно е да се разликуваат:
1. Тромбопрофилакса – спречување тромбоза
LMWH може да се препорача кога проценетиот ризик од венска тромбоемболија е доволно висок.
Профилакса може да биде потребна и кај жена без лабораториски потврдена тромбофилија, доколку има други значајни фактори на ризик.
2. Лекување на акутна тромбоза
Ако постои сомневање за длабока венска тромбоза или белодробна емболија, потребна е итна медицинска проценка и соодветна дијагностика.
При значајно клиничко сомневање може да биде потребно започнување терапевтска антикоагулација додека трае дијагностичката постапка, во согласност со применливиот клинички протокол.
Профилактичките и терапевтските дози на LMWH се различни.
Каква е улогата на аспиринот?
Нискодозниот аспирин и LMWH имаат различни механизми на дејство и не се заменливи лекови.
Кај одредени жени со потврден акушерски антифосфолипиден синдром може да се препорача комбинација од нискодозен аспирин и профилактички LMWH, во зависност од клиничката историја.
Аспирин може да биде индициран и за превенција на прееклампсија кај жени со соодветни фактори на ризик, независно од тоа дали имаат тромбофилија.
Аспирин или LMWH не треба да се започнуваат само врз основа на нејасен лабораториски резултат или без соодветна медицинска проценка.
Како се проценува ризикот во текот на бременоста?
Проценката на ризикот од венска тромбоемболија треба да биде структурирана и да ги земе предвид:
- Претходна венска тромбоемболија.
- Позната тромбофилија.
- Семејна историја.
- Возраст и индекс на телесна маса (БМИ).
- Придружни заболувања.
- Намалена подвижност, хоспитализација или оперативни интервенции.
- Компликации во тековната бременост.
- Фактори поврзани со породувањето и постпарталниот период.
Проценката се прави во текот на бременоста и се повторува кога ќе се појават нови фактори на ризик, при хоспитализација, по породувањето и во други клинички релевантни ситуации.
Периодот по породувањето е особено важен, бидејќи ризикот од венска тромбоемболија останува зголемен.
Кои симптоми бараат итна медицинска проценка?
Веднаш побарајте медицинска помош при:
- Нов едностран оток или болка во ногата.
- Ненадејно отежнато дишење.
- Болка во градите, особено при дишење.
- Искашлување крв.
- Колапс или губење на свеста.
Овие симптоми бараат проценка за можна тромбоза или белодробна емболија, независно од тоа дали претходно е дијагностицирана тромбофилија.
Заклучок
- Тромбофилијата може да биде наследна или стекната.
- Не секоја бремена жена со тромбофилија ќе развие тромбоза.
- Тестирањето треба да биде селективно и клинички оправдано.
- Антифосфолипидниот синдром се разликува од наследните тромбофилии.
- Повторуваните загуби на бременост не се автоматска индикација за испитување на наследна тромбофилија.
- Одлуката за LMWH се темели на целосна проценка на ризикот.
- Ризикот треба да се проценува и во постпарталниот период.
Најважно е да се процени реалниот ризик од тромбоза, а не да се лекува само лабораториски резултат.
Поврзана содржина
Прочитајте и: Д-димери во бременост – што значат покачените вредности?
Медицински извори
- RCOG. Green-top Guideline No. 37a – Reducing the Risk of Venous Thromboembolism during Pregnancy and the Puerperium, со позиционен документ од септември 2026 година.
- ASH. 2023 Guidelines for Management of Venous Thromboembolism: Thrombophilia Testing.
- ESHRE. Recurrent Pregnancy Loss Guideline – Update 2022, published 2023.
- ACOG. Inherited Thrombophilias in Pregnancy – Practice Bulletin No. 197.
- RCOG. Green-top Guideline No. 37b – Thrombosis and Embolism during Pregnancy and the Puerperium: Acute Management.
Содржината е информативна и не заменува лекарски преглед. Подготвена и стручно проверена од д-р сци Иво Захариевски.