📍 Охрид · Специјалистичка ординација по гинекологија и акушерство046 230 235

Менопауза и перименопауза – симптоми, дијагностика и лекување

Менопаузата е природна фаза во животот на жената, која го означува завршувањето на репродуктивниот период. Таа е поврзана со постепено намалување на функцијата на јајниците и создавањето на женските полови хормони, особено естрогенот.

Иако менопаузата не е болест, хормоналните промени можат да предизвикаат различни симптоми кои влијаат врз спиењето, расположението, сексуалното здравје и квалитетот на животот.

Современата медицина располага со ефикасни начини за ублажување на овие симптоми. Изборот на третман зависи од возраста, здравствената состојба, интензитетот на симптомите и желбите на пациентката.

Разговор меѓу жена и лекар за симптомите и лекувањето во менопауза

Што е перименопауза, а што менопауза?

Перименопауза е преодниот период пред менопаузата, кога функцијата на јајниците станува променлива, а менструалните циклуси може да станат нередовни.

Во овој период може да се јават топли бранови, ноќно потење, нарушувања на спиењето и промени во расположението, дури и кога менструациите сè уште се присутни.

Менопауза се утврдува ретроспективно, кога ќе поминат 12 последователни месеци без менструација, без друга причина за нејзиното отсуство и без хормонална терапија која го отежнува толкувањето.

Природната менопауза најчесто настапува меѓу 45 и 55 години, со просечна возраст околу 51 година.

Постменопауза е периодот по настапувањето на менопаузата.

Кај некои жени симптомите се благи, додека кај други можат значително да влијаат врз секојдневниот живот.

Кои се најчестите симптоми?

Симптомите се различни кај секоја жена и можат да се менуваат со текот на времето.

Најчесто се јавуваат:

  • Нередовни менструални циклуси, со промени во нивното времетраење и обилност.
  • Топли бранови и ноќно потење.
  • Нарушен сон и замор.
  • Промени во расположението, раздразливост или анксиозност.
  • Потешкотии со концентрацијата и помнењето.
  • Сувост и непријатност во вагината.
  • Болка при сексуални односи.
  • Намалена сексуална желба.
  • Уринарни симптоми, како зачестено мокрење или повторливи уринарни инфекции.
  • Болки во зглобовите и мускулите.

Не сите овие тегоби мора да бидат последица на менопаузата. Затоа е важна индивидуалната медицинска проценка, особено кога симптомите се изразени или нетипични.

Како се поставува дијагнозата?

Кај повеќето здрави жени над 45 години, перименопаузата и менопаузата може да се препознаат врз основа на возраста, симптомите и промените во менструалниот циклус.

Рутинско мерење на FSH, естрадиол или други хормони најчесто не е потребно за потврдување на менопаузата кај жени над 45 години.

Нивните вредности можат значително да варираат во перименопаузата, па еден лабораториски резултат не секогаш ја одразува клиничката состојба.

Кај жени помлади од 45 години, особено кога постои сомневање за рана менопауза или предвремена оваријална инсуфициенција, може да бидат потребни дополнителни испитувања.

Гинеколошкиот преглед и ултразвукот се користат според клиничката потреба, на пример при абнормално крвавење или други гинеколошки симптоми, но не се задолжителни тестови за потврдување на менопаузата.

Дали симптомите на менопаузата можат да се лекуваат?

Да. Постојат хормонални и нехормонални можности за третман.

Изборот зависи од тоа кои симптоми се најизразени, колку влијаат врз квалитетот на животот, дали пациентката има матка и дали постојат медицински состојби што влијаат врз безбедноста на терапијата.

Кај некои жени се доволни промени во животните навики и насочен третман на одделни симптоми. Кај други, менопаузалната хормонска терапија може да донесе значително подобрување.

Менопаузална хормонска терапија (МХТ)

Менопаузалната хормонска терапија е најефикасниот третман за изразени топли бранови и ноќно потење.

Терапијата најчесто содржи естроген, а кај жени со зачувана матка се додава прогестоген за заштита на ендометриумот.

Естрогенот може да се применува во различни фармацевтски форми, вклучувајќи таблети, трансдермални гелови, спрејови и фластери.

Трансдермалните препарати овозможуваат апсорпција на естрогенот преку кожата, без негово првично поминување низ црниот дроб. Во споредба со оралната примена, тие имаат поповолен профил во однос на ризикот од венска тромбоза и се особено погодни кај одредени пациентки со зголемени фактори на ризик.

Изборот на препаратот, дозата и начинот на примена се врши индивидуално, според симптомите, возраста, здравствената состојба и желбите на пациентката.

Кај жени со матка, системската естрогенска терапија не треба да се применува без соодветна ендометријална заштита.

Кај жени со целосно отстранета матка, најчесто може да се користи само естроген, доколку не постои друга причина за додавање прогестоген.

Кога хормонската терапија има најповолен однос меѓу користа и ризикот?

Кај повеќето здрави жени помлади од 60 години или во првите 10 години од настапувањето на менопаузата, кои имаат изразени симптоми и немаат контраиндикации, користа од хормонската терапија често ги надминува ризиците.

Сепак, терапијата не е соодветна за секоја жена.

Пред започнувањето се проценуваат личната и семејната анамнеза, ризикот од кардиоваскуларни заболувања, венска тромбоза, карцином на дојка и други релевантни состојби.

Ризиците зависат и од видот на хормоните, дозата, начинот на примена и времетраењето на третманот.

Трансдермалниот естроген има поповолен профил во однос на ризикот од венска тромбоза во споредба со оралниот естроген и може да биде особено корисен кај одредени пациентки.

Хормонската терапија не се препорачува со единствена цел спречување на стареењето, деменцијата или кардиоваскуларните заболувања.

Дали хормонската терапија го зголемува ризикот од рак на дојка?

Ова е едно од најчестите прашања кај жените кои размислуваат за хормонска терапија.

Ризикот не е ист за сите видови терапија.

Комбинираната естрогенско-прогестогенска терапија може да го зголеми ризикот од рак на дојка, особено со подолго времетраење на употребата.

Кај естрогенската терапија без прогестоген, која најчесто се користи по целосна хистеректомија, профилот на ризик е различен.

При одлучувањето треба да се земат предвид и индивидуалните фактори на ризик, вклучително возраста, семејната анамнеза, телесната тежина и претходните заболувања.

Одлуката за терапија се носи по разговор за очекуваната корист, можните ризици и алтернативите.

Вагинална сувост и генитоуринарен синдром на менопаузата

Намалувањето на естрогенот може да предизвика промени во вагиналната слузница и урогениталните ткива.

Можни симптоми се сувост, печење, болка при сексуални односи, уринарна непријатност и повторливи уринарни инфекции.

Овие симптоми можат да продолжат или да се влошуваат со текот на времето ако не се третираат.

Кај одредени пациентки помагаат вагинални навлажнувачи и лубриканти.

Локалната вагинална естрогенска терапија е ефикасна можност за третман на генитоуринарните симптоми и може да се користи и кога нема потреба од системска хормонска терапија.

Локалната терапија се разликува од системската хормонска терапија по дозата, апсорпцијата и клиничката намена.

Што ако жената не сака или не може да користи хормонска терапија?

Постојат и нехормонални пристапи за ублажување на симптомите.

Тие можат да вклучуваат:

  • Прилагодување на условите за спиење и избегнување индивидуални предизвикувачи на топли бранови.
  • Редовна физичка активност.
  • Когнитивно-бихевиорална терапија насочена кон менопаузалните симптоми.
  • Одредени нехормонални лекови, кога се клинички соодветни и достапни.
  • Локални нехормонални средства за вагинална сувост.

Изборот на третман треба да биде заснован на докази и индивидуална проценка.

Фитоестрогени и растителни препарати

Фитоестрогените се растителни соединенија со одредено естрогенско дејство. Најпознати се изофлавоните од соја и црвена детелина, кои се користат во различни препарати за ублажување на менопаузалните симптоми.

Кај некои жени овие препарати можат да придонесат за умерено намалување на топлите бранови и другите вазомоторни симптоми. Сепак, резултатите од клиничките истражувања се нееднакви, а нивната ефикасност не е споредлива со добро документираниот ефект на менопаузалната хормонска терапија.

Фитоестрогените не треба да се сметаат за целосно безопасни само затоа што се од растително потекло. Нивниот состав, квалитет и концентрација може да се разликуваат меѓу препаратите, а податоците за долгорочната безбедност се ограничени.

Кај пациентки со хормонски зависни малигни заболувања, особено рак на дојка, нивната употреба бара посебна претпазливост и консултација со лекар.

Изборот на растителен препарат треба да биде индивидуален, со реални очекувања за можниот ефект и со проценка на потенцијалните ризици и интеракции со други лекови.

Менопауза, коски и кардиоваскуларно здравје

По менопаузата, намалувањето на естрогенот придонесува за забрзано губење на коскената маса и зголемен ризик од остеопороза.

Со возраста се менуваат и кардиоваскуларните фактори на ризик.

Затоа се важни:

  • Редовна физичка активност, вклучувајќи вежби за сила.
  • Соодветен внес на калциум и витамин Д според индивидуалните потреби.
  • Урамнотежена исхрана.
  • Одржување здрава телесна тежина.
  • Непушење.
  • Контрола на крвниот притисок, липидите и шеќерот во крвта.
  • Проценка на ризикот од остеопороза и мерење на коскената густина кога постои индикација.

Менопаузата е добра можност за поширока проценка на здравјето и планирање на превентивните прегледи.

Кога е неопходен гинеколошки преглед?

Гинеколошки преглед се препорачува кога симптомите значително го нарушуваат квалитетот на животот, кога менструалните крвавења стануваат невообичаено обилни или кога постојат урогенитални тегоби.

Секое вагинално крвавење што се појавува по 12 месеци без менструација треба да биде медицински проценето.

Таквото крвавење не треба автоматски да се припишува на хормоналните промени или вагиналната атрофија.

Кај жени кои користат хормонска терапија, неочекуваното крвавење се проценува според времето на појава, видот на терапијата и индивидуалните фактори на ризик.

Следење на пациентките кои користат хормонска терапија

По започнување на менопаузална хормонска терапија, вообичаено се препорачува прва контрола по околу три месеци.

На контролата се проценуваат ефектот врз симптомите, подносливоста, можните несакани дејства и потребата од прилагодување на терапијата.

Потоа се препорачуваат периодични контроли, најчесто еднаш годишно, или порано кога постои клиничка потреба.

Не постои едно однапред определено времетраење на терапијата кое е соодветно за сите жени. Потребата од продолжување се преиспитува индивидуално.

Менопаузална грижа во ПЗУ Захариевски – Охрид

Во нашата ординација пристапуваме индивидуално кон жените во перименопауза и постменопауза.

Гинеколошката проценка може да опфати:

  • Разговор за симптомите и промените во менструалниот циклус.
  • Проценка на личната и семејната медицинска анамнеза.
  • Гинеколошки и ултразвучен преглед кога е индициран.
  • Проценка на можностите за хормонско и нехормонско лекување.
  • Советување за вагинална сувост и урогенитални симптоми.
  • Индивидуално планирање и следење на терапијата.
  • Советување за долгорочното здравје и превентивните прегледи.

Менопаузата е природна животна фаза, но симптомите не мора да се поднесуваат без помош.

Со соодветна медицинска проценка и индивидуално избран третман, многу жени можат значително да го подобрат своето секојдневно функционирање и квалитетот на животот.

Закажете гинеколошки преглед

Содржината е информативна и не заменува лекарски преглед. Подготвена и стручно проверена од д-р сци Иво Захариевски.