📍 Охрид · Специјалистичка ординација по гинекологија и акушерство046 230 235

9-валентна вакцина против ХПВ – заштита и ограничувања

Девојка прима вакцина во десната рака, илустрација на вирусот со антигени и вијала со натпис „ХПВ вакцина“

Деветвалентната вакцина против хуман папиломавирус (ХПВ), Gardasil 9, е превентивна вакцина. Таа го намалува ризикот од заболувања поврзани со типовите на ХПВ што ги опфаќа, но не обезбедува целосна заштита од секоја ХПВ-инфекција или секое ХПВ-поврзано заболување.

Најголема превентивна корист се постигнува пред изложување на вирусот. Вакцината не е лек за веќе постоечка инфекција.

Кои типови ги опфаќа Gardasil 9?

Вакцината е насочена кон девет типови на ХПВ:

  • Високоризични типови: 16, 18, 31, 33, 45, 52 и 58, поврзани со преканцерозни промени и одредени карциноми.
  • Типови 6 и 11: главно поврзани со генитални брадавици.

Овие типови немаат еднаков онкоген потенцијал.

Вакцинацијата помага во спречување преканцерозни промени и карциноми предизвикани од опфатените типови, како и генитални брадавици поврзани со соодветните типови. Не ги опфаќа сите можни причини за овие заболувања.

Превенција, а не лекување

Вакцината не ја искоренува постојната ХПВ-инфекција, не лекува генитални брадавици и не лекува веќе утврдена ЦИН-промена.

Претходен контакт со ХПВ не значи нужно изложеност на сите типови опфатени со вакцината. Можната корист од вакцинација по претходна инфекција се проценува индивидуално.

Вакцинацијата не го заменува лекувањето или следењето што е препорачано по претходен абнормален наод.

Кој може да се вакцинира?

Најголема корист има вакцинацијата пред изложување на ХПВ. Кај возрасни, очекуваната корист се проценува индивидуално, според претходните дози и можната претходна и идна изложеност.

Во Северна Македонија возраста за вакцинација, надоместувањето пропуштени дози и покривањето на трошоците зависат од важечките национални правила. За актуелните услови и достапноста обратете се кај надлежната вакцинална служба.

Одобрените информации за производот на EMA, препораките на СЗО за јавно-здравствени програми и американските препораки на CDC не се заменливи со македонските национални правила и не претставуваат еден универзален распоред.

Колку дози се потребни?

Бројот и растојанието меѓу дозите зависат од возраста при започнување, имунолошката состојба, претходните дози и применливата програма или одобрените инструкции за производот.

Кажете ако имате имуносупресија или примате терапија што влијае врз имунолошкиот одговор. Не менувајте го распоредот самостојно според општа информација прочитана на интернет.

Конкретниот распоред за започнување или довршување на вакцинацијата побарајте го од надлежната вакцинална служба.

Безбедност и можни несакани реакции

Чести се краткотрајна болка, црвенило или оток на местото на инјектирање. Можни се и главоболка, замор или лесна температура. Вообичаено реакциите се благи и минливи.

Кај некои лица, особено околу самото инјектирање, може да се јави несвестица. Кажете ако претходно сте се онесвестиле при инјекција и следете ги упатствата за набљудување по вакцинацијата.

Претходна тешка алергиска реакција на доза или релевантна состојка е контраиндикација. Пред вакцинацијата пријавете ги познатите алергии и претходните реакции.

Значајна акутна болест може да биде причина за одложување, според клиничка проценка. Здравствениот работник одлучува дали и кога може безбедно да се продолжи.

Бременост и плодност

ХПВ-вакцинацијата генерално се одложува до завршување на бременоста. Ако сте бремени или дознаете дека сте бремени меѓу дозите, известете го здравствениот работник за понатамошниот план.

Ненамерно примена вакцина во бременост сама по себе не е индикација за прекинување на бременоста.

Тековните докази не утврдуваат дека ХПВ-вакцинацијата предизвикува неплодност. Ова треба да се разликува од можните репродуктивни последици од самото заболување или од постапки за лекување преканцерозни промени и рак.

Дали и по вакцинацијата е потребен скрининг?

Да. Вакцинацијата не ги опфаќа сите онкогени ХПВ-типови и не ги отстранува претходните инфекции.

Продолжете со препорачаниот цервикален скрининг. Ако претходно сте имале абнормален наод, ЦИН1, ЦИН2/ЦИН3 или лекување, следете го индивидуалниот план, наместо автоматски да го применувате распоредот за рутински скрининг.

Симптомите, особено необичното крварење, бараат проценка независно од вакцинацијата и последниот скрининг.

Често поставувани прашања

Дали вакцината може да ми ја излечи постојната инфекција?

Не. Таа е превентивна и не ги заменува потребната проценка, следење или лекување.

Дали вакцината гарантира дека нема да добијам ХПВ-поврзано заболување?

Не. Таа го намалува ризикот за заболувања поврзани со опфатените типови, но заштитата не е апсолутна.

Дали можам самостојно да го изберам бројот на дози?

Не. Планот треба да се усогласи со претходната вакцинација, здравствената состојба и применливите инструкции.

Медицински извори

  1. WHO — Human papillomavirus vaccines: position paper, December 2022.
  2. EMA — Gardasil 9: актуелни одобрени информации за производот, особено деловите 4.1–4.6.
  3. WHO — Global Advisory Committee on Vaccine Safety: HPV vaccines and infertility (објавено 2020).
  4. CDC — HPV Vaccine Recommendations: индивидуална проценка и мерки за безбедност во американските препораки.
  5. CDC — Adult Immunization Schedule Notes: ХПВ-вакцинација и бременост.

Содржината е информативна и не заменува лекарски преглед. Подготвена и стручно проверена од д-р сци Иво Захариевски.