Ракот на дојка е најчестото малигно заболување кај жените во светот и во Република Северна Македонија. Иако може да се појави на различна возраст, ризикот генерално се зголемува со стареењето.
Статистичките податоци ни помагаат да разбереме колку често се јавува болеста, кои возрасни групи се најзасегнати и какво е нејзиното влијание врз здравјето на населението.
Колку е застапен ракот на дојка во Северна Македонија?
Според најновите проценки на Меѓународната агенција за истражување на ракот (IARC), објавени во рамките на GLOBOCAN 2024, за Северна Македонија во 2024 година се проценуваат:
- 1.222 нови случаи на рак на дојка.
- 429 смртни случаи од рак на дојка.
- 32,9% од сите новодијагностицирани малигни заболувања кај жените се однесуваат на рак на дојка.
Ракот на дојка е на прво место според бројот на нови малигни заболувања кај жените во земјата.
Овие податоци претставуваат епидемиолошки проценки, а не непосредно пребројување на сите новодијагностицирани случаи во национален регистар.
При изработката на проценките за Северна Македонија, IARC користи статистички модели, податоци за смртноста и информации од регистри во други земји.
Извор: IARC — GLOBOCAN 2024, North Macedonia.
Што значат инциденца и морталитет?
При толкување на статистиката важно е да се разликуваат два основни поима.
Инциденца е бројот на нови случаи на одредено заболување во дефиниран временски период, најчесто една година.
Морталитет е бројот на смртни случаи од заболувањето во одреден временски период.
За споредба меѓу земји често се користат стапки на 100.000 жители или жени.
Особено значајни се возрасно стандардизираните стапки, кои овозможуваат поправедна споредба меѓу популации со различна возрасна структура.
Според GLOBOCAN 2024, проценетите возрасно стандардизирани стапки за рак на дојка во Северна Македонија изнесуваат:
- 74,0 нови случаи на 100.000 жени годишно — инциденца.
- 20,9 смртни случаи на 100.000 жени годишно — морталитет.
Овие стапки не претставуваат индивидуална веројатност од 74% или 20,9%. Тие се статистички показатели за споредување на популации.
Исто така, бројот на смртни случаи во една година не треба директно да се дели со бројот на нови случаи во истата година за да се пресмета преживувањето, бидејќи станува збор за различни групи пациенти.
Како возраста влијае врз зачестеноста?
Возраста е еден од најважните фактори поврзани со ризикот за рак на дојка.
Болеста може да се јави и кај помлади жени, но во повеќето популации поголем дел од случаите се дијагностицираат по 50-годишна возраст.
Со зголемување на возраста се зголемува и веројатноста жената да развие рак на дојка во одреден временски период.
Сепак, важно е да се разликуваат:
- Процентот на сите нови случаи што се јавуваат во одредена возрасна група.
- Ризикот една жена од таа возраст да развие рак во следните години.
- Вкупниот ризик за развој на рак во текот на животот.
Овие показатели не се меѓусебно заменливи.
Поради тоа, индивидуалниот ризик не треба да се пресметува само врз основа на возраста или врз основа на процентот на заболени жени во одредена возрасна група.
Каква е состојбата во светот?
Според GLOBOCAN 2024, во светот се проценуваат приближно:
- 2,43 милиони нови случаи на рак на дојка кај жените.
- 694.000 смртни случаи од рак на дојка.
Ракот на дојка останува најчестото малигно заболување кај жените на глобално ниво.
Зачестеноста не е еднаква во сите региони.
Во земјите со повисок степен на социоекономски развој често се регистрираат повисоки стапки на инциденца. На ова влијаат повеќе фактори, вклучувајќи ги репродуктивните карактеристики, животните навики, демографската структура и откривањето на болеста.
Разликите во смртноста, пак, се поврзани и со навременото дијагностицирање, достапноста на лекувањето и организацијата на здравствениот систем.
Затоа, поголема инциденца не значи автоматски и поголема смртност.
Извор: IARC — Global Cancer Statistics 2024.
Зошто статистиката се менува?
Бројот на новодијагностицирани случаи може да се менува поради:
- Стареење и промени во бројот на населението.
- Промени во изложеноста на ризични фактори.
- Поголема достапност и користење на скрининг и дијагностички испитувања.
- Подобрување на регистрацијата и пријавувањето на заболувањата.
- Разлики во статистичките методи и квалитетот на податоците.
Затоа, при споредување на податоци од различни години треба да се провери дали се користени исти извори и методологии.
Самото зголемување на бројот на регистрирани случаи не докажува дека ризикот кај секоја жена се зголемил во иста мера.
Што значат овие податоци за секоја жена?
Популациските статистики покажуваат колку е распространета болеста, но не можат да предвидат дали одредена жена ќе заболи.
Индивидуалниот ризик зависи од возраста, семејната историја, наследните фактори, личната здравствена историја и други карактеристики.
Затоа е важно:
- Да се следат препораките за скрининг според возраста и индивидуалниот ризик.
- Да не се одложува лекарски преглед при нова грутка или друга сомнителна промена во дојката.
- Да се разговара со лекар за дополнителна проценка ако постои значајна семејна историја.
- Да се одржуваат здрави животни навики.
Најважната порака: статистиката ни покажува колку е значаен ракот на дојка како здравствен проблем, но навремената дијагностика и индивидуализираниот пристап се најважни за секоја пациентка.
Извори и период на податоците
- International Agency for Research on Cancer — GLOBOCAN 2024, North Macedonia. Проценки за 2024 година, национален извештај објавен во септември 2026 година.
- IARC — Global Cancer Statistics 2024. Објавено во јули 2026 година.
- Институт за јавно здравје на Република Северна Македонија. Податоци за смртноста од рак на дојка во периодот 2010–2022 година.
Содржината е информативна и не заменува лекарски преглед. Подготвена и стручно проверена од д-р сци Иво Захариевски.