📍 Охрид · Специјалистичка ординација по гинекологија и акушерство046 230 235

ДНК скрининг (НИПТ) во бременоста – можности и ограничувања

3D модел на ДНК молекулата со двојна спирала и нуклеотидни парови кои ги поврзуваат спиралите.

Неинвазивниот пренатален тест (НИПТ) е современ метод за проценка на ризикот од одредени хромозомски нарушувања кај плодот. Се изведува со анализа на слободни ДНК-фрагменти (cfDNA) во крвта на трудницата, најчесто почнувајќи од 10. гестациска недела.

НИПТ има многу висока чувствителност за најчестите тризомии, особено за Даунов синдром (трисомија 21). Сепак, НИПТ е скрининг, а не дијагностички тест. Неговиот резултат претставува проценка на ризик, а не конечна дијагноза.

Што претставува НИПТ и како функционира?

Во крвта на трудницата циркулираат слободни ДНК-фрагменти кои потекнуваат од мајката и од плацентата. ДНК-фрагментите поврзани со бременоста претежно потекнуваат од плацентата и најчесто ја одразуваат хромозомската состојба на плодот.

Со лабораториска анализа на овие фрагменти може да се процени дали постои зголемена веројатност за одредени хромозомски нарушувања.

Бидејќи плацентата и плодот не секогаш имаат идентична хромозомска структура, можно е резултатот од НИПТ да не се совпадне со вистинската хромозомска состојба на плодот.

Кои хромозомски нарушувања може да ги открие?

Основниот НИПТ најчесто вклучува скрининг за:

  • Трисомија 21 (Даунов синдром)
  • Трисомија 18 (Едвардсов синдром)
  • Трисомија 13 (Патау синдром)

Некои лабораториски пакети дополнително нудат скрининг за нарушувања на половите хромозоми, како и други хромозомски промени.

Овие дополнителни анализи не се составен дел од секој НИПТ. Нивната клиничка вредност, точност и ограничувања се разликуваат од оние за најчестите тризомии.

Скринингот за микроделеции и други ретки хромозомски промени не се препорачува рутински за сите трудници. За таквите анализи е потребно посебно советување.

Кога се прави НИПТ?

НИПТ најчесто може да се изведе од 10. гестациска недела, зависно од лабораторискиот метод.

Пред тестирањето се препорачува ултразвучен преглед за утврдување на гестациската возраст, виталноста на бременоста, бројот на плодови и евентуални наоди што можат да влијаат врз изборот на понатамошните испитувања.

Кај дел од трудниците количината на ДНК што потекнува од плацентата може да биде недоволна за сигурна анализа. Во такви случаи лабораторијата може да не издаде резултат.

Колку е точен НИПТ?

НИПТ е најчувствителниот и најспецифичниот достапен скрининг-тест за најчестите фетални тризомии.

За трисомија 21, чувствителноста на валидираните тестови вообичаено е над 99%. Тоа значи дека тестот открива повеќе од 99% од засегнатите бремености во испитуваните популации — не значи дека секој позитивен резултат е точен со веројатност над 99%.

За трисомиите 18 и 13, како и за нарушувањата на половите хромозоми, перформансите се разликуваат.

При толкувањето на резултатот важно е да се разликуваат:

  • Чувствителност — колкав дел од засегнатите бремености тестот правилно ги препознава.
  • Специфичност — колкав дел од незасегнатите бремености тестот правилно ги класифицира.
  • Позитивна предиктивна вредност (PPV) — колкава е веројатноста дека бременоста навистина е засегната кога резултатот е позитивен.
  • Негативна предиктивна вредност (NPV) — колкава е веројатноста дека бременоста не е засегната со испитуваната состојба кога резултатот е негативен.

Позитивната предиктивна вредност зависи и од зачестеноста на конкретното нарушување во испитуваната популација, вклучувајќи го и претходниот индивидуален ризик.

Затоа, резултатот секогаш се толкува во контекст на возраста, ултразвучните наоди, медицинската историја и конкретниот лабораториски тест.

Како се толкуваат резултатите?

Низок ризик

Низок ризик значи дека веројатноста за испитуваното хромозомско нарушување е мала.

Тоа е охрабрувачки резултат, но не претставува гаранција дека плодот нема хромозомски, генетски или структурни нарушувања.

Редовните ултразвучни прегледи и понатамошното следење на бременоста остануваат неопходни.

Висок ризик

Висок ризик значи дека постои зголемена веројатност за одредено хромозомско нарушување, но не и дека дијагнозата е потврдена.

Потребни се стручно советување, соодветна ултразвучна проценка и понуда за потврдување со дијагностичко испитување, како што се:

  • Биопсија на хорионски ресички (CVS)
  • Амниоцентеза

Изборот на постапката зависи од гестациската возраст, ултразвучните наоди, сомнителното нарушување и други клинички околности. Бидејќи CVS испитува плацентарно ткиво, во одредени ситуации може да биде потребно дополнително разјаснување на резултатот.

Не треба да се донесуваат неповратни одлуки за бременоста само врз основа на позитивен НИПТ.

Неодреден резултат или резултат што не може да се издаде

Понекогаш лабораторијата не може да добие сигурен резултат. Причините можат да вклучуваат ниска фетална фракција, технички ограничувања или други биолошки фактори.

Таквиот резултат не смее да се толкува како низок ризик. Во одредени ситуации може да биде поврзан и со зголемен ризик од хромозомски нарушувања.

Потребна е индивидуална проценка, советување и соодветен ултразвучен преглед. Во зависност од наодите може да се разгледа повторување на тестот или дијагностичко испитување.

Дали НИПТ го заменува ултразвучниот скрининг?

Не. НИПТ проценува ризик за одредени хромозомски нарушувања, додека ултразвучниот преглед дава информации за анатомијата, растот и развојот на плодот.

НИПТ не може да ги открие сите структурни аномалии, дефекти на невралната туба или сите генетски заболувања.

Доколку ултразвучниот преглед покаже значајна структурна аномалија или други сериозни сомнителни наоди, може да биде посоодветно директно да се понуди дијагностичко генетско испитување, наместо дополнителен скрининг.

Кој може да избере НИПТ?

НИПТ може да им се понуди на трудници од различни возрасни и ризични групи, по соодветно информирање за придобивките и ограничувањата.

Одлуката е индивидуална и доброволна. Трудницата може да избере да прифати или да одбие пренатален генетски скрининг.

Кај семејна историја на конкретно генетско заболување потребно е посебно советување, бидејќи стандардниот НИПТ за тризомии можеби воопшто не го испитува тоа заболување.

Како се изведува тестот?

Се зема примерок од венска крв од трудницата и се испраќа во специјализирана лабораторија.

Самото земање крв не претставува инвазивна постапка врз бременоста и не го носи процедуралниот ризик поврзан со амниоцентеза или CVS.

Времето за добивање резултат, достапните пакети и условите за анализа зависат од лабораторијата.

Често поставувани прашања

Дали НИПТ е задолжителен?

Не. Станува збор за доброволен скрининг по информиран избор.

Дали НИПТ може да се направи пред 10. недела?

Вообичаено се изведува од 10. гестациска недела, зависно од лабораторискиот тест. Прераното тестирање може да ја зголеми веројатноста за неодреден резултат.

Дали позитивниот НИПТ значи дека плодот има хромозомско нарушување?

Не. Позитивниот резултат означува зголемен ризик и бара соодветно советување и понуда за дијагностичка потврда.

Дали низок ризик значи дека бебето е целосно здраво?

Не. НИПТ испитува ограничен број состојби и не ги заменува ултразвучните и другите медицински прегледи.

Дали НИПТ може да го покаже полот на плодот?

Некои тестови можат да дадат информација за хромозомскиот пол, зависно од лабораторискиот пакет и условите на тестирањето. И оваа информација има ограничувања.

Заклучок

НИПТ е многу вреден метод за рана проценка на ризикот од најчестите хромозомски тризомии, особено трисомија 21.

Најголема корист се постигнува кога тестот се избира по информирано советување, резултатот правилно се толкува, а ултразвучните прегледи и понатамошната пренатална грижа продолжуваат независно од резултатот.

За подетално објаснување на разликите меѓу ултразвучниот, биохемискиот и ДНК скринингот, прочитајте ја споредбата на пренаталните скрининг-методи.

Стручни извори

Содржината е информативна и не заменува лекарски преглед. Подготвена и стручно проверена од д-р сци Иво Захариевски.